ఎందుకు అవసరం?
- శ్రవణ-దృష్టి లోపం ఉన్న పిల్లలకు దిశా జ్ఞానం, చలనశీలత (ఓరియెంటేషన్ అండ్ మొబిలిటీ - O&M) నైపుణ్యాలు నేర్చుకునే అవకాశం చాలా తక్కువ. దీంతో అన్వేషించాలనే, సంభాషణ మొదలుపెట్టాలనే, కార్యకలాపాల్లో పాల్గొనాలనే ప్రేరణ తగ్గుతుంది; ఇతరులపై ఆధారపడి, నిష్క్రియులై (పాసివ్), తక్కువ అర్థవంతమైన పనుల్లో మునిగిపోతారు.
- ఇంట్లో, సమాజంలో వీలైనంత స్వేచ్ఛగా తిరగడం వారికి తీవ్రమైన సమస్య; దెబ్బలు తగలకుండా అటూ ఇటూ తిరగడం కష్టం; ప్రమాదాల భయంతో చుట్టూ తిరగాలనే ప్రేరణ తగ్గిపోతుంది.
- చూపులేని చాలామంది పెద్దలు ఆసక్తికరమైన స్వతంత్ర / పాక్షిక స్వతంత్ర జీవితం గడుపుతారు; దీనికి పునాది బాల్యంలోనే పడుతుంది. O&M శిక్షణ ప్రతి శ్రవణ-దృష్టి లోపం ఉన్న పిల్లవాడికీ ముఖ్యం.
- తల్లిదండ్రులు, ఉపాధ్యాయులు, ఫిజియోథెరపిస్ట్, ఆక్యుపేషనల్ థెరపిస్ట్, O&M నిపుణులు, వైద్య సేవలు అందించేవారు సమిష్టిగా కృషి చేయాలి; కదలికలను పరిమితం చేసే ఇతర శారీరక సమస్యలనూ పరిగణించాలి.
- పెద్ద పిల్లలకు, పెద్దలకు O&M నిపుణులు చేతి కర్ర వాడకం, రవాణా సౌకర్యాల వాడకం, రద్దీ వీధుల్లో తిరగడం, పనిచేసే చోట భద్రత, కదలికలను ముందుగా ఊహించే ఆత్మవిశ్వాసంలో శిక్షణ ఇస్తారు.
నిర్వచనాలు
- దిశా జ్ఞానం (ఓరియెంటేషన్): తన పరిసరాల్లో తన స్థానాన్ని తాను గుర్తించుకునే సామర్థ్యం. చూపు, వినికిడి లేనప్పుడు లేదా బాగా తగ్గినప్పుడు, మిగిలిన చూపు-వినికిడిని స్పర్శ, వాసనతో కలిపి వాడి పరిసరాల్లోని ముఖ్యమైన వస్తువులకు సంబంధించి తన స్థానాన్ని తెలుసుకునే నైపుణ్యం.
- చలనశీలత (మొబిలిటీ): ఒక చోటు నుంచి మరో చోటుకు సురక్షితంగా, స్వేచ్ఛగా ప్రయాణించడం. ఇది కేవలం సాంకేతికత లేదా పరికరం కాదు; స్వేచ్ఛ, భద్రంగా ప్రయాణించడం, ఒత్తిడిని కనీస స్థాయిలో ఉంచడం దీనిలో ఉన్నాయి. చలనశీలత కోసం ప్రమాదాలు తప్పించుకుని గమ్యం చేరడానికి కావలసినంత సమాచారాన్ని పరిసరాల నుంచి సేకరించి వాడగలగాలి.
O&M లక్ష్యాలు
- దిశా జ్ఞానాన్ని పెంచడం
- పిల్లవాడు స్వేచ్ఛగా, సురక్షితంగా తిరిగి పరిసరాలను అన్వేషించడానికి మార్గాలు అభివృద్ధి చేయడం
- సమాజంలో కలవడానికి (సంఘటితానికి) కావలసిన ముందస్తు అర్హతలు అభివృద్ధి చేయడం
- స్వతంత్ర భావనను పెంపొందించడం
O&M ప్రాముఖ్యత
- సమాజంలో, పనిలో ఇమిడిపోవడానికి ఇది ముందస్తు అర్హత; స్వేచ్ఛగా ప్రయాణించగలగడం స్వేచ్ఛ అనే భావనకు కీలకం.
- ఆచరణాత్మక ఇబ్బందులు అధిగమించడమే కాదు, వ్యక్తిత్వ వికాసానికీ దోహదం చేస్తుంది.
- వ్యక్తి, అతని సహచరుల భద్రత పెరుగుతుంది; వృత్తి విద్యా శిక్షణ విజయం కూడా స్వేచ్ఛగా తిరగడంపైనే ఆధారపడుతుంది.
- కుటుంబ సభ్యులు, స్నేహితులపై ఆధారపడటం తగ్గుతుంది; ప్రజల ధోరణిలో మార్పుకూ దోహదం.
- సరైన O&M సమగ్ర పునరావాసానికి, ఆత్మవిశ్వాసానికి తోడ్పడి ఇంట్లో ఒంటరిగా మగ్గిపోవడాన్ని నివారిస్తుంది; నడక, శరీర భంగిమను సరిచేస్తుంది.
O&M శిక్షణలో ఉండాల్సినవి
| అంశం | వివరం |
|---|
| సంవేదన అవగాహన | వాసన, స్పర్శ, కదలిక, మిగిలిన వినికిడి / చూపు ద్వారా పరిసరాల సమాచారం పొందడం |
| ప్రాదేశిక భావనలు | వినిపించకపోయినా, తాకలేకపోయినా వస్తువులు ఉంటాయని గ్రహించడం (వస్తు స్థిరత్వం); పరిసరాల్లోని వస్తువుల మధ్య సంబంధాలను అర్థం చేసుకోవడం |
| వెతికే నైపుణ్యాలు | వస్తువులు, ప్రదేశాలను సమర్థంగా కనుగొనడం |
| స్వతంత్ర కదలికలు | పాకడం, దొర్లడం, నడవడం మొదలైనవి |
| సైటెడ్ గైడ్ | ప్రయాణంలో సహాయానికి చూపు ఉన్న మరో వ్యక్తిని వాడుకోవడం |
| రక్షణ పద్ధతులు | తెలియని ప్రదేశాల్లో అదనపు రక్షణ ఇచ్చే నైపుణ్యాలు |
| చేతి కర్ర (కేన్) నైపుణ్యాలు | దారిని తేల్చుకోవడానికి, దారిలోని వస్తువులను గుర్తించడానికి కర్ర పద్ధతులు |
సంవేదన శిక్షణ: దిశా జ్ఞానానికి ఇంద్రియాలు
- పరిసరాల్లోని ఇతర వస్తువులకు సంబంధించి స్థానం, దిశను తెలుసుకోవడానికి సహాయపడే సంవేదన ప్రేరణలను "సూచనలు" (క్లూలు) అంటారు. ప్రయాణానికి, వస్తువులను కనుగొనడానికి ఇతర ఇంద్రియాలను అభివృద్ధి చేయాలంటే క్రమబద్ధమైన బోధన కావాలి.
- సంవేదన శిక్షణ ఇచ్చేటప్పుడు చూపు, వినికిడి, చలన నియంత్రణల క్రియాత్మక మదింపు తర్వాత తయారుచేసిన వివరాల పత్రం (ఫ్యాక్ట్ షీట్) తప్పనిసరిగా వాడాలి.
- అపోహ: చూపు పోతే ఇతర ఇంద్రియాలు అసాధారణంగా అభివృద్ధి చెందుతాయి అనేది అపోహ మాత్రమే. నిజానికి తర్వాత సంక్రమించిన అంధత్వం / చెవుడు ఇతర ఇంద్రియాలపై విశ్వాసాన్నీ దెబ్బతీయవచ్చు. తగిన శిక్షణ, సాధనతో అన్ని ఇంద్రియాలను కలిపి పరిసరాలను అర్థం చేసుకునే నైపుణ్యం పెరుగుతుంది.
| ఇంద్రియం | దిశా జ్ఞానానికి ఉపయోగం |
|---|
| స్పర్శ - చేతులు | ఉపరితల నిర్మాణం (టెక్స్చర్), వేడిమి, కదలికలు, బరువు అర్థం చేసుకోవడం; వస్తువులను గుర్తించి వాటి స్థానం నిర్ణయించడం; ఏదైనా వస్తువును అనుసరించి కదలిక సంబంధం కొనసాగించడం; మైలురాళ్లు, స్పర్శ పటాలు, నమూనాలు, స్పర్శ బొమ్మలు, ఉబ్బెత్తు పటాల ద్వారా సమాచారం. చేతులు వస్తువుల వైవిధ్యాన్ని తెలుపుతాయి |
| స్పర్శ - పాదాలు | కాలిబాటలోని మైలురాళ్లు; భవనాలు, దిశ, వాటిని కలిపే దారుల సాపేక్ష స్థానం; ఉపరితలంలో మార్పులు, వాలు; భౌగోళిక మార్పులు. పెద్ద వస్తువులు, పరిసరాలను స్పర్శతో తెలుసుకోవడం కష్టం - స్పర్శకు పరిమితి ఉంది |
| వాసన | ప్రత్యేక సబ్బులు, పరిశ్రమలు, సంస్థలను గుర్తించడం; వంటగది, సరుకుల గది, పూజగది, భోజనాల గది వాసనతో దిక్కు గ్రహించడం; బేకరీ, టీ / కాఫీ దుకాణం, పెట్రోల్ బంకు వంటివి; సమీపంలోని జంతువును పసిగట్టడం; గ్రామాల్లో మురికి కాలువల దుర్గంధం కూడా గుర్తుగా వాడవచ్చు; వ్యవసాయ క్షేత్రం, పాల కేంద్రం, తోట సాపేక్ష స్థానం |
| ఉష్ణోగ్రత | ముఖం / శరీరంలోని ఏ వైపు వేడి తగులుతుందో బట్టి సూర్యుడి స్థానం గుర్తించడం; ఎండ అడ్డుపడటంతో సాపేక్ష స్థానం; వేడిమి, చలి, వర్షం జల్లు, హఠాత్తు మలుపు వంటి పరిసర సమాచారం |
| శరీర చలన జ్ఞానం (కైనెస్థెటిక్) | కీళ్లు, కండరాల్లోని నాడులు శరీర స్థితి సమాచారాన్ని మెదడుకు చేరవేస్తాయి; దీంతో గడ్డి, రోడ్డు, బురదలో నడుస్తున్నట్లు తెలుస్తుంది. ప్రత్యేక కదలికలు గుర్తుంచుకుని పునరావృతం చేయవచ్చు (తినడం, బస్సు ఎక్కడం, మెట్లు ఎక్కడం, తలుపు తెరవడం) |
| రుచి | దిశా జ్ఞానానికి ఉపయోగం తక్కువ; కానీ ఆహార పదార్థాల పేర్లు గుర్తుంచుకోవడానికి: పంచదార-మిఠాయిలు తీపి, నిమ్మజాతి పండ్లు పులుపు, మందులు-మూలికలు చేదు, టీ-కాఫీ-పాలు వేడి, ఐస్క్రీమ్-ఐస్-చల్లని నీళ్లు చల్లగా |
| మిగిలిన చూపు | స్వతంత్ర దైనందిన జీవనానికి ముఖ్యం; క్రియాత్మక దృష్టి మదింపు పత్రం ఆధారంగా కార్యకలాప ప్రణాళిక |
- స్పర్శ రక్షణాత్మకత (టాక్టైల్ డిఫెన్సివ్నెస్): చాలామంది శ్రవణ-దృష్టి లోపం ఉన్న పిల్లలు స్పర్శను నిరాకరిస్తారు. వారు శరీరమంతటి ద్వారా సమాచారం పొంది, దాన్ని వినికిడి, చూపు, వాసన ఇంద్రియాలతో కలిపి ప్రస్తుత స్థానాన్ని తెలుసుకునేలా శిక్షణ ఇవ్వాలి. ఉదా: స్పర్శ జ్ఞానం పెరిగితే నేలపై పడేసిన బొమ్మను వెతికి కనుగొనగలడు.
- వాసన శిక్షణ: రకరకాల వాసనలను పరిచయం చేయాలి, కానీ అన్నీ ఒకేసారి కాదు; ప్రతి వాసనను ఒక అర్థవంతమైన కార్యకలాపంతో జోడించాలి. ఉదా: నిమ్మకాయ వాసన పరిచయం చేసి, తర్వాత నిమ్మకాయ కోయడం, పిండటం, రసం చేయడం. స్నానానికి ఒక ప్రత్యేక సబ్బు వాసన.
- శరీర భాగాల అవగాహన: శరీర భాగాల పేర్లు, పనులు తెలుసుకోవడం చలన నైపుణ్యాన్ని పెంచుతుంది. యాదృచ్ఛిక అభ్యసనం లేనందున పిల్లవాడి కదలికలు తడబడతాయి; కాబట్టి శరీర అవగాహన, ప్రాదేశిక సంబంధాలు, వస్తువులు-ఉపరితలాల స్పర్శ, వాసనల ప్రాథమిక భావనలు నెమ్మదిగా అందించాలి. తర్వాత లక్ష్యంతో కూడిన సహాయ కదలిక మొదలుపెట్టాలి; ఆత్మవిశ్వాసం, తిరగడంలో ఆనందం పెరుగుతాయి.
O&M పద్ధతులు (స్వతంత్రంగా నడవడం నేర్చుకున్నాక)
| పద్ధతి | ఎలా |
|---|
| రక్షణ పద్ధతులు | పై చేయి పద్ధతి: ఛాతీ, తల చుట్టూ పై శరీరాన్ని కాపాడుతుంది - తెరిచిన తలుపులు, పదునైన గోడ మలుపులు, అల్మారాలు, వేలాడే వస్తువులు, చెట్ల కొమ్మల నుంచి. కింది చేయి పద్ధతి: నడుము స్థాయిలో కింది శరీరాన్ని కాపాడుతుంది. రెండింటిలోనూ చేతులను బంపర్లా వాడతారు |
| ట్రెయిలింగ్ (అనుసరణ) | గోడ / ఫర్నిచర్ వెంట, దానికి దగ్గరగా ఉన్న చేతిని చాపి అనుసరిస్తూ నడవడం; నేరుగా నడవడానికి, మైలురాళ్లు, తలుపులు కనుగొనడానికి, స్పర్శ సమాచారానికి సహాయపడుతుంది |
| సైటెడ్ గైడ్ (చూపు ఉన్న మార్గదర్శి) | శ్రవణ-దృష్టి లోపం ఉన్న వ్యక్తి మార్గదర్శి చేతిని మోచేతికి కొంచెం పైన పట్టుకుని, మార్గదర్శికి కొంచెం వెనకగా, సుమారు సగం అడుగు వెనక నడుస్తాడు. మార్గదర్శికి నడిపించే సరైన పద్ధతి తెలిసి ఉండాలి |
| చేతి కర్ర (కేన్) పద్ధతి | పాఠశాల వయసులో, నడవగలిగి సమతుల్యత నిలుపుకోగలిగినప్పుడు నేర్పుతారు. కర్ర ఎప్పుడూ శరీర మధ్య రేఖకు అనుగుణంగా, ముందు భాగంలో ఉండాలి. మణికట్టును వంచుతూ-చాపుతూ కర్రను పక్క నుంచి పక్కకు కదిలించాలి; ప్రతి కదలికలో కొన నేలను తాకాలి; చేయి కదలకూడదు |
O&M తనిఖీ జాబితా
పిల్లవాడి ప్రస్తుత O&M నైపుణ్యాల స్థాయిని అంచనా వేయడానికి, బోధించాల్సిన లక్ష్యాలను నిర్ణయించడానికి ఈ జాబితా సహాయపడుతుంది.
| విభాగం | నైపుణ్యాలు |
|---|
| తక్షణ పరిసరాల్లో స్వీయ దిశా జ్ఞానం | కూర్చుని తల పైకెత్తడం; చేతులు-కాళ్లు కదిలించడం; దొర్లడం; తలదిండ్లు, బెడ్కవర్లు, బొమ్మలను దొర్లించడం; ఆధారం లేకుండా కూర్చోవడం; పాకడం; ఆధారంతో నిలబడటం; శబ్దానికి అలవాటు పడటం; వస్తువులను అందుకోవడానికి ప్రయత్నించడం |
| ఇంటి పరిసరాల్లో తిరగడం | శరీర సమతుల్యత; ఆధారం లేకుండా నిలబడటం; ఆధారంతో / లేకుండా నడవడం; నియంత్రిత మంచి భంగిమలు; స్పర్శ, వాసనతో పరిసరాల అన్వేషణ; ఆధారంతో / లేకుండా మెట్లు ఎక్కడం; బంతిని తన్నడం; రెండు కాళ్లతో గెంతడం; నీటిలో చేతులు పైకెత్తడం; శబ్దం, వాసన వచ్చే వైపు కదలడం; పరుగెత్తడం; వస్తువులతో కుస్తీ; ఆట సామగ్రి వాడటం |
| శారీరక చైతన్యం | కోరినప్పుడు తల, చేతులు, కాళ్లు వంటి ప్రధాన భాగాలను, వేళ్లు, భుజాలు, చీలమండ వంటి చిన్న భాగాలను తాకడం; వాటి పేర్లు చెప్పడం; నమూనాలో / ఇతరుల శరీరంలో భాగాలను గుర్తించడం; కోరినప్పుడు అవయవాలను కదిలించడం |
| ప్రాథమిక భావనలు | ఎత్తు / పల్లం, లోపల / బయట, ముందు / వెనక, మీద / అడుగున, ముందుకు / వెనక్కు, కుడి / ఎడమ, పక్కలకు, పైన / కింద, ముందు / తర్వాత, ఇప్పుడు / తర్వాత; ఉపరితల నిర్మాణాలు గుర్తించడం; తన వస్తువులను గుర్తించడం |
| ప్రయాణ నైపుణ్యాలు | ఉపరితలాన్ని అనుసరించడం (ట్రెయిలింగ్); చేతి కర్ర పట్టుకోవడం; పై చేయి, కింది చేయి రక్షణ పద్ధతులు; సైటెడ్ గైడ్; బయటి పరిసరాలను అనుసరించడం; ఇతరుల సహాయంతో, తర్వాత స్వేచ్ఛగా ప్రభుత్వ రవాణా వాడటం, సీటు సంపాదించడం; సహాయంతో షాపింగ్; ట్రాఫిక్, నిప్పు, అత్యవసర వాహనాలు, రోడ్డుపై గుంతల పట్ల చైతన్యం; సహాయంతో రోడ్డు దాటడం; దారిన పోయేవారిని సహాయం కోరడం; ప్రసార బోర్డులు వాడటం; భవనాల భావన; తక్షణ పరిసరాలకు మనసులో పటాలు (మెంటల్ మ్యాప్స్) తయారుచేసుకోవడం |
పరీక్ష కోణం: దిశా జ్ఞానం = తన పరిసరాల్లో తన స్థానం గుర్తించుకోవడం; చలనశీలత = సురక్షితంగా, స్వేచ్ఛగా ఒక చోటు నుంచి మరో చోటుకు ప్రయాణం. సంవేదన ప్రేరణలు = సూచనలు (క్లూలు). సైటెడ్ గైడ్ = మోచేతికి కొంచెం పైన పట్టు, సుమారు సగం అడుగు వెనక. కర్ర - మధ్య రేఖలో, మణికట్టు కదలిక, చేయి కదలదు; పాఠశాల వయసులో నేర్పుతారు. రక్షణ పద్ధతుల్లో చేతులు బంపర్లా. గోడ వెంట నడవడానికి నేర్పేది O&M.
మెమొరీ కోడ్: O&M శిక్షణ 7 అంశాలు "సం-ప్రా-వె-స్వ-సై-ర-క" (సంప్రావెస్వ సైరక): సంవేదన అవగాహన, ప్రాదేశిక భావనలు, వెతికే నైపుణ్యాలు, స్వతంత్ర కదలికలు, సైటెడ్ గైడ్, రక్షణ పద్ధతులు, కర్ర నైపుణ్యాలు. సైటెడ్ గైడ్: "మోచేయి పైన, సగం అడుగు వెనక".