పరిచయం
- భారత ప్రభుత్వం (సామాజిక న్యాయం, సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ) ఫిబ్రవరి 2006 లో వికలాంగుల జాతీయ విధానం రూపొందించింది.
- ఇది వైకల్యం ఉన్న వ్యక్తుల భౌతిక, విద్యా, ఆర్థిక పునరావాసం (రిహాబిలిటేషన్) గురించి మాట్లాడుతుంది.
- వైకల్యం ఉన్న పిల్లలు, మహిళలు మళ్లీ ఆరోగ్యంగా, స్వతంత్రంగా జీవించేలా ఆటంకాలు లేని పరిసరాలు, సామాజిక భద్రత, పరిశోధనలు వంటి అంశాలపై ఈ విధానం దృష్టి పెడుతుంది.
- భారత రాజ్యాంగం వ్యక్తులందరికీ స్వేచ్ఛ, సమానత్వం, న్యాయం, గౌరవం హామీ ఇస్తుంది. వైకల్యం ఉన్నవారితో కూడిన సంలీన సమాజం తప్పనిసరి అని రాజ్యాంగం సూచిస్తుంది.
- గత కొన్నేళ్లుగా వైకల్యం ఉన్నవారి పట్ల సమాజం దృష్టిలో విస్తృతమైన, సానుకూలమైన మార్పు కనిపిస్తోంది. సరైన పునరావాస వసతులు, సమాన అవకాశాలు ఇస్తే వారు మంచి నాణ్యమైన జీవితం గడపగలరు.
- ఈ విధానం వైకల్యం ఉన్నవారిని దేశానికి విలువైన మానవ వనరులుగా గుర్తించింది. సరైన పరిసరాలు, సమాన అవకాశాలు, హక్కుల రక్షణ ద్వారా వారు సమాజంలో పూర్తి భాగస్వాములు కావాలని కోరుకుంటుంది.
I. వైకల్య నివారణ
- చాలా సందర్భాల్లో వైకల్యం రాకుండా నివారించవచ్చు. అందుకే విధానం నివారణకు ప్రాధాన్యం ఇస్తుంది.
- వ్యాధులను నియంత్రించే కార్యక్రమాలను స్వాగతిస్తుంది. గర్భధారణ కాలంలో వైకల్యం రాకుండా తీసుకోవాల్సిన జాగ్రత్తలపై అవగాహన పెంచుతుంది.
II. పునరావాస చర్యలు: మూడు రకాలు
| పునరావాసం | ఏం ఉంటుంది |
|---|---|
| భౌతిక పునరావాసం | ముందుగా గుర్తించడం, తొలి జోక్యం, సలహాలు-సంప్రదింపులు, వైద్యం, సహాయ పరికరాలు; పునరావాస నిపుణులను తయారు చేయడం |
| విద్యా పునరావాసం | వృత్తి విద్యతో సహా విద్యా కార్యక్రమాలు |
| ఆర్థిక పునరావాసం | గౌరవప్రదమైన సామాజిక జీవితం కోసం ఉపాధి, ఆదాయం |
ఎ. భౌతిక పునరావాస వ్యూహాలు:
- ముందుగా గుర్తించడం, తొలి జోక్యం: వైకల్యాన్ని త్వరగా గుర్తించి, మందులు లేదా మందులు లేని చికిత్సలతో దాని ప్రభావం తగ్గించవచ్చు.
- సలహాలు, వైద్య పునరావాసం: పునరావాస సేవలు ఇప్పుడు ఎక్కువగా పట్టణాల్లోనే ఉన్నాయి. కానీ వైకల్యం ఉన్నవారిలో 75% మంది గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో ఉన్నారు. అందుకే సేవలు అందని ప్రాంతాలకు నిపుణుల సేవలు విస్తరించాలి. ప్రైవేట్ పునరావాస కేంద్రాలు కనీస ప్రమాణాలు తప్పక పాటించాలి.
- సహాయ పరికరాలు: వైకల్యం ఉన్నవారికి శాస్త్రీయంగా, సరైన సమయంలో సహాయ పరికరాలు అందించాలి. ఆధునిక, ISI ప్రమాణాలతో కూడిన పరికరాలు తయారు చేయాలి. దీనివల్ల వారు శారీరకంగా, సామాజికంగా, మానసికంగా సాధికారత పొంది, వైకల్యం ప్రభావం తగ్గుతుంది.
- పునరావాస నిపుణుల అభివృద్ధి: మానవ వనరుల అవసరాన్ని అంచనా వేసి, అభివృద్ధి ప్రణాళికలో అడ్డంకులు లేకుండా నిపుణులను తయారు చేయాలి.
బి. విద్యా పునరావాసం:
- సామాజిక, ఆర్థిక సాధికారతకు విద్యే అత్యంత ప్రభావవంతమైన వాహనం.
- రాజ్యాంగంలోని అధికరణం 21A విద్యను ప్రాథమిక హక్కుగా పేర్కొంది. వికలాంగుల చట్టం 1995, సెక్షన్ 26 ప్రకారం వైకల్యం ఉన్న పిల్లలందరికీ 18 ఏళ్ల వరకు ఉచిత, నిర్బంధ విద్య ఇవ్వాలి.
- సర్వశిక్షా అభియాన్ (SSA) ద్వారా వైకల్యం ఉన్నవారితో సహా 6-14 ఏళ్ల పిల్లలందరికీ 2010 నాటికి 8 ఏళ్ల ప్రాథమిక విద్య అందించాలని ప్రభుత్వం లక్ష్యం పెట్టుకుంది.
- 15-18 ఏళ్ల వైకల్యం ఉన్న పిల్లలకు IEDC పథకం ద్వారా ఉచిత విద్య అందుతుంది.
- పాఠశాల తర్వాత పై తరగతుల చదువుకు ప్రభుత్వం స్కాలర్షిప్లు ఇస్తుంది.
- నైపుణ్యాలు పెంచడానికి సాంకేతిక, వృత్తి విద్యా వసతులు కల్పించాలి. ఉన్నత, వృత్తి విద్యా కోర్సులు చేయడానికి విశ్వవిద్యాలయాలు, సాంకేతిక సంస్థలు, ఇతర ఉన్నత విద్యా సంస్థలు వారికి అందుబాటులో ఉండాలి.
సి. ఆర్థిక పునరావాసం:
- స్వయం ఉపాధి, వేతన (రోజువారీ) ఉపాధి ద్వారా ఆర్థిక పునరావాసం సాధించాలి.
- గ్రామీణ, పట్టణ ప్రాంతాల్లో వృత్తి పునరావాస కేంద్రాలు, వృత్తి శిక్షణ కేంద్రాలు పెంచితే ఉత్పాదక, ఆదాయం ఇచ్చే ఉపాధి అవకాశాలు పెరుగుతాయి.
III. వైకల్యం ఉన్న మహిళలు
- వైకల్యం ఉన్న మహిళలకు హింస, లైంగిక వేధింపుల నుంచి రక్షణ అవసరం.
- వారి అవసరాలకు తగ్గట్టు విద్య, ఉపాధి, ఇతర పునరావాస సేవలు అందించే ప్రత్యేక కార్యక్రమాలు చేపట్టాలి; ప్రత్యేకంగా విద్య, వృత్తి శిక్షణ వసతులు ఇవ్వాలి.
IV. వైకల్యం ఉన్న పిల్లలు
వైకల్యం ఉన్న పిల్లలు అత్యంత సులభంగా దెబ్బతినే (వల్నరబుల్) సమూహం. వారి రక్షణకు ప్రభుత్వం ఇలా ప్రయత్నిస్తుంది:
- భద్రత, రక్షణ, సరైన సంరక్షణ పొందే హక్కు.
- హక్కులు పొంది, సమాన అవకాశాలతో సమాజంలో పూర్తిగా పాల్గొనేలా గౌరవప్రదమైన, సమానత్వం ఉన్న పరిసరాలు పొందే హక్కు.
- సమర్థవంతమైన విద్య, వైద్యం, వృత్తి శిక్షణ, ప్రత్యేక పునరావాస సేవలతో పాటు సాధారణ పిల్లలతో కలిసి సంలీనం.
- ప్రత్యేక అవసరాలను గుర్తించి, సంభాళించి, రక్షించడం ద్వారా అభివృద్ధి చెందే హక్కు.
V నుంచి XII: ఇతర అంశాలు
| అంశం | విధానం ఏం చెబుతుంది |
|---|---|
| V. ఆటంకాలు లేని పరిసరాలు | వైకల్యం ఉన్నవారు ఎవరి సహాయం లేకుండా స్వతంత్రంగా తమ పని తాము చేసుకునేలా భద్రంగా, స్వేచ్ఛగా వాడుకోగల వసతులు |
| VI. వైకల్య ధ్రువీకరణ పత్రం | వైకల్య స్థాయిని మదింపు చేసి పత్రాలు ఇచ్చే మార్గదర్శకాలు; ఆటంకం లేకుండా, తక్కువ సమయంలో, సరళంగా, పారదర్శకంగా అందాలి |
| VII. సామాజిక భద్రత | వైద్యం, రవాణా, సహాయ పరికరాల వల్ల కుటుంబాలపై అదనపు ఖర్చు; కేంద్రం వారికి, సంరక్షకులకు పన్ను మినహాయింపు; రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు నిరుద్యోగ భృతి; విస్తృత సామాజిక భద్రతా విధానాలకు రాష్ట్రాలకు ప్రోత్సాహం |
| VIII. స్వచ్ఛంద సంస్థలు | వాటిని అత్యంత ముఖ్యమైన సంస్థలుగా గుర్తించింది; ప్రభుత్వ ప్రయత్నాలకు తోడుగా తక్కువ ఖర్చుతో సేవలు |
| IX. క్రమబద్ధ సమాచార సేకరణ | జాతీయ నమూనా సర్వే సంస్థ (NSSO) 1981 నుంచి ప్రతి 5 ఏళ్లకు ఒకసారి సమాచారం సేకరిస్తోంది; 2001 జనాభా లెక్కల నుంచి వైకల్య సమాచారం సేకరణ మొదలైంది |
| X. పరిశోధనలు | వైకల్యానికి కారణాలు, పూర్వ శిశు విద్యా బోధనా పద్ధతులు, సులభంగా వాడగల సహాయ సాధనాలు వంటి అన్ని అంశాలపై పరిశోధన |
| XI. ఆటలు, వినోదం, సాంస్కృతిక జీవనం | ఈ హక్కు వైకల్యం ఉన్నవారికీ ఉంది; ప్రభుత్వం పాల్గొనే అవకాశాలు కల్పించాలి |
| XII. చట్టాల సవరణ | వికలాంగుల చట్టం 1995 (సమాన అవకాశాలు, హక్కుల రక్షణ, సంపూర్ణ భాగస్వామ్యం) లో అవసరమైన సవరణలు తేవాలి |
- చట్టాల సవరణ అవసరాన్ని విధానం గుర్తించింది; తర్వాత 1995 చట్టం స్థానంలో RPwD చట్టం 2016 వచ్చింది (వివరాలు "జాతీయ చట్టాలు" అధ్యాయంలో).
పరీక్ష కోణం: వికలాంగుల జాతీయ విధానం - ఫిబ్రవరి 2006 - భౌతిక, విద్యా, ఆర్థిక పునరావాసం. వైకల్యం ఉన్నవారిని విలువైన మానవ వనరులుగా గుర్తించింది. 75% మంది గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో. సహాయ పరికరాలు ISI ప్రమాణాలతో. PWD చట్టం 1995 సెక్షన్ 26 - 18 ఏళ్ల వరకు ఉచిత విద్య. SSA - 6-14 ఏళ్లు - 2010 నాటికి. IEDC - 15-18 ఏళ్లు. NSSO - 1981 నుంచి ప్రతి 5 ఏళ్లు. ఈ విధానం ప్రధానంగా రెండు విషయాలు చెబుతుంది: వైకల్య నివారణ, పునరావాస చర్యలు.
మెమొరీ కోడ్: పునరావాసం "భౌ-వి-ఆ" (భావి ఆశ) - భౌతిక, విద్యా, ఆర్థిక. విద్యా వయసులు "14 కి SSA, 18 కి IEDC" - SSA 6-14, IEDC 15-18; చట్టం సెక్షన్ 26 = 18 ఏళ్ల వరకు ఉచిత విద్య. "75 పల్లెల్లో" - 75% గ్రామాల్లో.