నేడు బోధనలో కొత్త ధోరణి స్పష్టంగా ఆమోదం పొందింది: "చూపించి చెప్పడం" (షో అండ్ టెల్) నుంచి "చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం" (లెర్నింగ్ బై డూయింగ్) వైపు. వైకల్యం ఉన్న పిల్లవాడు మొదట పిల్లవాడు, ఆ తర్వాతే వైకల్యం. అందుకే అందరు పిల్లలకు వర్తించే సూత్రాలు ముందు, దృష్టి లోపానికి ప్రత్యేకమైనవి తర్వాత చూద్దాం.
శిశు కేంద్రిత విద్య
- "నేను పిల్లలకు బోధిస్తాను, సబ్జెక్టులకు కాదు" అనే ఉపాధ్యాయుడి మాట "సంపూర్ణ" పిల్లవాడి పట్ల శ్రద్ధను చూపుతుంది - వ్యక్తిత్వం, అవసరాలు, అభ్యసన శైలి.
- దీనికి వ్యక్తిగతీకరణ అవసరం: ప్రతి పిల్లవాడిని జాగ్రత్తగా అధ్యయనం చేసి, కొంతకాలం పరిశీలించి, ఇంద్రియ-చలన, మేధో, భావోద్వేగ, సామాజిక, భాషా రంగాల్లో పెరుగుదలను గమనించాలి.
| కీలక భావన | శిశు కేంద్రిత విద్యలో |
|---|---|
| లక్ష్యం | పిల్లవాడి సంపూర్ణ వ్యక్తిత్వ వికాసం |
| కార్యక్రమం | కార్యకలాప ఆధారితం, వివిధ బోధనా వ్యూహాలతో |
| అభ్యసన వేగం | పిల్లల అవసరాలు, సామర్థ్యాలను బట్టి |
| బోధన-అభ్యసనం | ఉపాధ్యాయుడు సులభకర్త (ఫెసిలిటేటర్) |
| క్రమశిక్షణ | ఉపాధ్యాయ-విద్యార్థి సానుకూల మానవ సంబంధాల ద్వారా |
ఎందుకు అవసరం:
- అభ్యసన సందర్భంలోని మూడు అంశాల్లో (పిల్లవాడు, ఉపాధ్యాయుడు, పరిసరాలు) ప్రథమ స్థానం పిల్లవాడిదే; పాఠ్యప్రణాళిక పిల్లవాడికి నచ్చే కార్యకలాపాలు, అనుభవాల రూపంలో ఉండాలి.
- పిల్లలు చురుకుగా ఉన్నప్పుడే బాగా నేర్చుకుంటారు; అభ్యసనం పిల్లవాడికి, పరిసరాలకు మధ్య నిరంతర పరస్పర చర్య.
- జ్ఞానం, సమాచారం లక్ష్యం కాదు; స్వీయ సాక్షాత్కారమే లక్ష్యం. విషయం కంటే వ్యక్తిత్వం, శీలం ముఖ్యం.
- ఇది తార్కికం కంటే మనోవైజ్ఞానికం; ఫలితం కంటే ప్రక్రియపై దృష్టి.
- ఉపాధ్యాయుడి సృజనాత్మక, సానుభూతి మార్గదర్శకత్వంలో పిల్లవాడికి అపరిమిత స్వేచ్ఛ.
- ఒక్కసారి అనుభవంతో అన్ని నైపుణ్యాలు రావు; పునరావృత అభ్యాసాలు, డ్రిల్లులు కావాలి.
- ప్రతి పిల్లవాడు ఒక విశిష్ట వ్యక్తి; పిల్లవాడి ఆశ్చర్యం, సహజ కుతూహలాన్ని ఉపాధ్యాయుడు ప్రోత్సహించాలి.
పరిమితులు: అతి స్వేచ్ఛ పిల్లల్లో అహంకేంద్రితత్వం పెంచవచ్చు; సహేతుకమైన అధికారాన్ని అంగీకరించకపోవచ్చు. అందుకే పిల్లలు, ఉపాధ్యాయులు ఇద్దరూ సమాన ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉండాలని ఆడమ్స్ కోరారు. ప్రతి పిల్లవాడికి వేరే కార్యకలాపం అంటే చాలా డబ్బు, వనరులు, సమయం కావాలి; ఒక ఉపాధ్యాయుడి కింద చాలా మంది పిల్లలు ఉంటే అది దాదాపు అసాధ్యం.
ఉపాధ్యాయుడి పాత్ర (దిద్దుబాటు చర్యలు): శిశు కేంద్రిత విద్య "సుద్ద-మాట (చాక్ అండ్ టాక్)", "పుస్తక జ్ఞానం", "బెత్తం ఆధిపత్యం" నుంచి పిల్లవాడిని విడిపిస్తుంది. ఉపాధ్యాయుడు: (1) పిల్లలను ప్రేరేపించాలి; (2) వారి అభ్యసన సామర్థ్యంపై నమ్మకం పెంచాలి; (3) అర్థవంతమైన అనుభవాలకు వనరుగా ఉండాలి; (4) వ్యక్తిని, సమూహాన్ని అంగీకరించాలి; (5) సమూహ సభ్యుడిగా పాల్గొని మార్గదర్శనం చేయాలి; (6) పిల్లవాడి అవసరాల పట్ల సున్నితంగా ఉండి భద్రతా భావం కలిగించాలి; (7) వ్యక్తిగత కృషిని గుర్తించి బలపరచాలి.
మనోవైజ్ఞానిక బోధనా సూత్రాలు
| సూత్రం | ముఖ్య విషయం |
|---|---|
| కృత్యం / చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం | పిల్లలు సహజంగా చురుకైనవారు; రూసో పిల్లవాడిని విద్యా నాటకంలో "హీరో" అన్నారు; కృత్యం అంటే కేవలం శారీరక కదలిక కాదు, అన్ని శక్తులను వాడటం |
| ఆట ద్వారా (ప్లే వే) | ఫ్రోబెల్: బాల్యంలో ప్రధాన కార్యకలాపం ఆట; కానీ హేతుబద్ధ మార్గదర్శనం లేకపోతే అది జంతువుల ఆటగా దిగజారుతుంది |
| ప్రేరణ | 5 పద్ధతులు: సహజ ప్రవృత్తులను వాడటం, కుతూహలాన్ని తీర్చడం, అన్ని జ్ఞానేంద్రియాలను వాడటం, శరీరం-మనసును దగ్గరగా కలపడం, బోధనను జీవితంతో ముడిపెట్టడం |
| స్వీయ విద్య | ఉత్తమ బోధన పిల్లవాడు తన ప్రయత్నంతో నేర్చుకునేలా చేయడం; ఉపాధ్యాయుడు తక్కువ మాట్లాడాలి, తక్కువ వివరించాలి, తక్కువ ఆదేశించాలి |
| వ్యక్తిగత భేదాలు | ఏ ఇద్దరు పిల్లలూ ఒకేలా ఉండరు |
| లక్ష్య నిర్దేశం | చిన్న పిల్లలకు తక్షణ (స్వల్పకాలిక) లక్ష్యాలు, పెద్దవారికి దూర లక్ష్యాలు; స్పష్టంగా, పిల్లలకు అర్థమయ్యేలా |
| ఉద్దీపన | బర్టన్: బోధన అంటే అభ్యసనానికి ఉద్దీపన, మార్గదర్శనం, దిశానిర్దేశం, ప్రోత్సాహం; రైబర్న్: సరైన ఉద్దీపన ఇవ్వడమే మార్గదర్శనం |
| సాహచర్యం | థార్న్డైక్: కలిసి ఉండాల్సినవి కలిపి నేర్పాలి |
| సంసిద్ధత | అభ్యాసకుడి మానసిక సంసిద్ధత; చర్యకు సన్నద్ధత |
| ఫలితం | ఆనందం తర్వాత వచ్చే ప్రతిస్పందన బలపడుతుంది, అసంతృప్తి తర్వాత బలహీనపడుతుంది |
| అభ్యాసం / పునరావృతం | ఎక్కువ పునరావృతం చేస్తే ఎక్కువ కాలం గుర్తుంటుంది; ఉప భాగాలు - ఉపయోగ సూత్రం, ఉపయోగించకపోవడం సూత్రం |
| మార్పు, విశ్రాంతి | అలసట, ఏకాగ్రత లోపం, ఏకరూపతను మార్పు, విశ్రాంతి, వినోదంతో అధిగమించడం |
| ఫీడ్బ్యాక్, బలవర్ధనం | ఫలితం వెంటనే తెలియడం, ప్రశంస, గ్రేడ్, సర్టిఫికెట్ వంటి బహుమతులు |
| జ్ఞానేంద్రియాల శిక్షణ | జ్ఞానేంద్రియాలు జ్ఞానానికి ద్వారాలు; పరిశీలన, విచక్షణ, గుర్తింపు, సాధారణీకరణ, అనువర్తనం |
| సమూహ గతిశీలత | సమూహ ప్రభావంతో సభ్యుల ప్రవర్తనలో మార్పు |
| సృజనాత్మకత | కారణ-ఫలిత సంబంధాలు కనుక్కునే అవకాశాలు |
| సహసంబంధం | గాంధీజీ: అన్ని పనులకు సహసంబంధం ఆధారం - చేతిపని, భౌతిక, సామాజిక పరిసరాలతో |
సాధారణ బోధనా సూత్రాలు
మనోవైజ్ఞానిక, సాధారణ సూత్రాల మధ్య స్పష్టమైన విభజన రేఖ లేదు. విజయవంతమైన బోధనలో ఉపాధ్యాయుడు పిల్లల స్థాయికి దిగి, వారిని ఆ స్థాయి నుంచి పైకి లేపాలి.
- నిర్దిష్ట లక్ష్యాలు - ప్రణాళిక, అమలు, మూల్యాంకనానికి సహాయం
- శిశు కేంద్రితం - పిల్లవాడే "హీరో"
- వ్యక్తిగత భేదాలు
- జీవితంతో అనుసంధానం - రోజువారీ జీవిత ఉదాహరణలు
- సహసంబంధం - జ్ఞానం ఒకే "సంపూర్ణం"; గతం-వర్తమానం-భవిష్యత్తు కలపడం
- విద్యార్థుల చురుకైన భాగస్వామ్యం - బోధన రెండు వైపుల ప్రయాణం
- సహకారం - ఉపాధ్యాయుడు, విద్యార్థులు కలిసి పనిచేయడం
- నివారణ బోధన - వెనుకబడిన వారికి అదనపు, పరిహార బోధన (ఇది ఉపాధ్యాయుడి అసమర్థతకు సూచన కాదు)
- అనుకూల వాతావరణం - వెలుతురు, ఫ్యాన్, ఫర్నిచర్, క్రమశిక్షణ; ఉపాధ్యాయుడు సానుభూతితో కానీ దృఢంగా
- ప్రణాళిక - పాఠ్య ప్రణాళిక, బోధనోపకరణాలు, వ్యూహాలు (అతిగా మాట్లాడటానికి సిద్ధం కావడం ప్రణాళికలో భాగం కాదు)
- సమర్థవంతమైన వ్యూహాలు
- వశ్యత (ఫ్లెక్సిబిలిటీ) - పరిస్థితిని బట్టి వ్యూహాలు మార్చడం
- వైవిధ్యం - విసుగును పోగొట్టే టానిక్
- కృత్యం
బోధనా సూత్రాలు (మాగ్జిమ్స్)
ఇవి విద్యార్థుల ఆసక్తిని, భాగస్వామ్యాన్ని పెంచుతాయి: (1) తెలిసిన దాని నుంచి తెలియని దానికి; (2) సరళం నుంచి సంక్లిష్టానికి; (3) సులభం నుంచి కష్టానికి; (4) మూర్తం నుంచి అమూర్తానికి; (5) నిర్దిష్టం నుంచి సాధారణానికి; (6) అనిర్దిష్టం నుంచి నిర్దిష్టానికి; (7) అనుభవం నుంచి హేతువుకు; (8) మనోవైజ్ఞానికం నుంచి తార్కికానికి; (9) సంపూర్ణం నుంచి భాగాలకు; (10) దగ్గర నుంచి దూరానికి; (11) విశ్లేషణ నుంచి సంశ్లేషణకు; (12) వాస్తవం నుంచి ప్రాతినిధ్యానికి; (13) ఆగమనం నుంచి నిగమనానికి.
- సూత్రాలు మనకు సేవకులు, యజమానులు కావు; అన్నీ పరస్పరం సంబంధం ఉన్నవి. వేర్వేరు పరిస్థితులకు, వేర్వేరు పిల్లలకు వేర్వేరు సూత్రాలు సరిపోతాయి; విచక్షణతో వాడాలి.
పరీక్ష కోణం: బోధనలో కొత్త ధోరణి - "చూపించి చెప్పడం" నుంచి "చేయడం ద్వారా నేర్చుకోవడం". పిల్లవాడు విద్యా నాటకంలో "హీరో" - రూసో. ఆట - ఫ్రోబెల్. సాహచర్యం - థార్న్డైక్. సహసంబంధం - గాంధీజీ. బోధన = ఉద్దీపన, మార్గదర్శనం - బర్టన్. ప్రేరణ పద్ధతుల్లో "కేవలం చూపు ఒక్కటే వాడటం" లేదు - అన్ని జ్ఞానేంద్రియాలను వాడాలి. అతి స్వేచ్ఛ - అహంకేంద్రితత్వం; ఆడమ్స్ - ఇద్దరూ సమానం. మాగ్జిమ్స్ = సేవకులు, యజమానులు కావు.
మెమొరీ కోడ్: సూత్రాలు-వ్యక్తులు జంటలు "రూసో-హీరో, ఫ్రోబెల్-ఫన్ (ఆట), థార్న్డైక్-తోడు (సాహచర్యం), గాంధీ-గొలుసు (సహసంబంధం), బర్టన్-బటన్ (ఉద్దీపన)" - ప్రతి పేరు మొదటి అక్షరమే సూత్రానికి గుర్తు: ఫ్రో - ఫన్, థా - తోడు, గాం - గొలుసు, బ - బటన్ నొక్కి ఉత్తేజం.