ఎందుకు వస్తాయి?
భంగిమ, కదలికలను నియంత్రించే మెదడు భాగం దెబ్బతిన్నట్లే, మెదడులోని ఇతర భాగాలూ దెబ్బతినవచ్చు. అందుకే CP ఉన్న పిల్లల్లో తెలివితేటలు, వినికిడి, చూపు, ప్రత్యక్ష శక్తి (గ్రహణ శక్తి) కూడా ప్రభావితం కావచ్చు. కదలిక లోపం CP కి గుర్తు అయినా, వేరే సమస్యలు తరచూ దానితో కలిసి ఉంటాయి.
నాలుగు రకాల పరిస్థితులు
CP గురించి మాట్లాడేటప్పుడు ఈ నాలుగు పదాలు, వాటి మధ్య తేడా తెలిస్తే విషయం బాగా అర్థమవుతుంది:
| పరిస్థితి | అర్థం | ఉదాహరణలు |
|---|---|---|
| ప్రాథమిక (ప్రైమరీ) | మెదడు దెబ్బ వల్ల నేరుగా వచ్చేవి | కండరాల బిగువు, సమన్వయం, ప్రతిచర్యలు, భంగిమ, కదలికల్లో లోపాలు |
| ద్వితీయ (సెకండరీ) | ప్రాథమిక సమస్యలు పెరగడం వల్ల వచ్చేవి | మింగడం, తినడంలో ఇబ్బంది, ఊపిరి సమస్యలు, మూత్ర విసర్జనపై అదుపు లేకపోవడం, మాట్లాడటంలో ఇబ్బంది |
| అనుబంధ (అసోసియేటివ్) | అదే మెదడు దెబ్బ వల్ల CP తో పాటు వచ్చేవి | దృష్టి లోపం, వినికిడి లోపం, బౌద్ధిక వైకల్యం, మూర్ఛలు |
| సహ-సంభవ (కో-అకరింగ్) | CP వల్ల రాకపోయినా దానితో కలిసి ఉండగలిగేవి | ఆటిజం, ADHD, ఉబ్బసం (ఆస్తమా) |
- ప్రాథమిక స్థితిలో శరీర భాగాల మధ్య సమన్వయం, కండరాల బిగువు, స్పందనలను గమనించి నిర్ధారణకు వస్తారు.
- మెదడు దెబ్బ మాత్రమే అన్ని సమస్యలకు కారణం కాదని పరిశోధనలు చెబుతున్నాయి; అయినా అనుబంధ పరిస్థితులు ఉన్నా దానిని CP గానే చూడాలి.
- ప్రతి పిల్లవాడూ ప్రత్యేకం: ఈ నాలుగూ అందరిలో కనిపించవు. CP తేలికగా, మధ్యస్థంగా లేదా తీవ్రంగా ఉండవచ్చు. ఏ రకం, మెదడులో దెబ్బ ఎక్కడ, ఎంత తీవ్రత, ఏ సహ-సంభవ సమస్యలు ఉన్నాయో చూసి వైద్యులు చికిత్స నిర్ణయిస్తారు.
- మెదడు దెబ్బ పెరగకపోయినా, ద్వితీయ సమస్యలు పెరగవచ్చు. ఉదాహరణకు మింగడంలో ఇబ్బంది ఉంటే ఆహారం శ్వాసనాళంలోకి వెళ్లి న్యుమోనియా వచ్చే ప్రమాదం ఎక్కువ; దానితో ఆరోగ్యం ఇంకా దెబ్బతింటుంది.
బౌద్ధిక వైకల్యం
- బౌద్ధిక పనితీరు, అనుకూల ప్రవర్తన (భావనాత్మక, సామాజిక, ఆచరణాత్మక నైపుణ్యాలు) రెండింటిలోనూ గణనీయమైన పరిమితులు ఉండి, బాల్యంలోనే మొదలయ్యే వైకల్యం ఇది (పాత పేరు: మెంటల్ రిటార్డేషన్).
- బౌద్ధిక పనితీరును శిక్షణ పొందిన నిపుణుడు, పిల్లవాడి మాతృభాష, సంస్కృతికి తగిన ప్రామాణిక మనోమితి పరీక్షలతో అంచనా వేయాలి.
- CP ఉన్న వారిలో సుమారు 50% మందికి IQ 70 కంటే తక్కువ అని తరచూ చెబుతారు. కానీ గతంలో వాడిన పరీక్షలు CP పిల్లలకు తగినవి కాకపోవడంతో ఈ అంకెపై సందేహాలు ఉన్నాయి.
- ఇప్పుడు ఒకే పరీక్ష కాకుండా చెక్లిస్టులు, ప్రామాణిక పరీక్షల్లోని తగిన ఉపపరీక్షలు, వేర్వేరు సందర్భాల్లో పనితీరు పరిశీలన కలిపి, నిపుణుడి అనుభవంతో ముగింపుకు వస్తారు.
- ముందస్తు జోక్యం, ప్రత్యామ్నాయ సమాచార ప్రసార (AAC) వ్యవస్థల వాడకం పెరగడంతో బౌద్ధిక వైకల్యం ఉందో లేదో, ఎంత ఉందో అంచనా వేయడం సాధ్యమవుతోంది. ఇంద్రియ అనుభవాలు అందకపోవడం (సంవేదన లేమి) కూడా బౌద్ధిక వెనుకబాటుకు ముఖ్య కారణం కావచ్చని గుర్తిస్తున్నారు.
- గుర్తుంచుకోండి: CP ఉన్న వారందరికీ బౌద్ధిక వైకల్యం ఉండదు. చాలా మందికి మామూలు, కొందరికి చాలా మంచి తెలివితేటలు ఉంటాయి.
వినికిడి లోపం
- వినికిడి లోపాన్ని నష్టం ఎంత ఉందో దానితో నిర్వచిస్తారు; అది పుట్టుకతో రావచ్చు లేదా తర్వాత రావచ్చు (వినికిడి స్థాయిల వివరాలు వినికిడి లోపం అధ్యాయంలో).
- CP ఉన్న వారిలో వినికిడి లోపం 8% నుంచి సుమారు 30% వరకు ఉంటుందని నివేదికలు ఉన్నాయి. ఇది తరచూ గుర్తించబడకుండా ఉండిపోతుంది.
- ఎథెటాయిడ్ రకం ఉన్న వారికి వినికిడి లోపం వచ్చే అవకాశం ఎక్కువ.
- CP ఉన్న పిల్లలు, పెద్దలు అందరికీ ప్రతి 2 నుంచి 5 సంవత్సరాలకు వినికిడి పరీక్ష అవసరం.
- వినికిడి లోపం ఉన్న CP పిల్లవాడు మాట ద్వారా భాష అందుకోలేడు; శారీరకంగా పరిసరాలను అన్వేషించలేడు, కావలసిన వస్తువు తెచ్చుకోలేడు, ఇతరుల దృష్టిని ఆకర్షించలేడు. అతని స్పందన లేకపోవడాన్ని CP లేదా బుద్ధిమాంద్యత వల్ల అనుకుని, చెవిటితనం ఆలస్యంగా బయటపడవచ్చు.
- బధిరుల పాఠశాలలో చేరితే తీవ్ర CP పిల్లవాడు కూడా భాషను అర్థం చేసుకునే సామర్థ్యం (గ్రాహక భాష) పొందవచ్చు. కమ్యూనికేషన్ బోర్డు వంటి సహాయ పద్ధతి నేర్చుకునే అవకాశం చాలా ఉపయోగం.
దృష్టి లోపం
- దృష్టి లోపాన్ని దృష్టి తీక్షణత, దృష్టి క్షేత్రం, దృష్టి సామర్థ్యం (చూసిన సమాచారాన్ని మెదడు ఎంత బాగా విశ్లేషించి అర్థం చేసుకుంటుంది) ఆధారంగా నిర్వచిస్తారు. దూరపు వస్తువులను చూసే తీక్షణతను స్నెల్లెన్ చార్ట్ తో కొలుస్తారు.
- తీక్షణత 20/200 కంటే మెరుగ్గా ఉన్నా, దృష్టి క్షేత్రం 20 డిగ్రీల కంటే వెడల్పు లేకపోతే ఆ వ్యక్తిని అంధుడిగానే పరిగణించవచ్చు.
- మనిషి అత్యంత చురుకుగా వాడే ఇంద్రియం చూపు; జ్ఞానం చాలా వరకు చూసిన అనుభవాలపై ఆధారపడుతుంది. కదలిక పరిమితి కూడా తోడైతే పిల్లవాడు తన పరిసరాలను, తనను తాను నియంత్రించుకోలేడు.
- CP ఉన్న పిల్లల్లో 25% నుంచి 50% మందికి చదువును గణనీయంగా ప్రభావితం చేసే దృష్టి లోపాలు ఉంటాయని నివేదికలు (క్రూయిక్షాంక్, 1976) చెబుతున్నాయి.
- ఎక్కువగా కనిపించేవి: మెల్లకన్ను (స్ట్రాబిస్మస్) - కండరాల అసమతుల్యతకు సంబంధించినది; నిస్టాగ్మస్ - కండరాల నియంత్రణకు సంబంధించినది.
- అందరికీ ప్రతి 2 నుంచి 5 సంవత్సరాలకు దృష్టి పరీక్ష అవసరం; కంటి వైద్యుడు (ఆఫ్తాల్మాలజిస్ట్) పరీక్షించి పర్యవేక్షించాలి. తల కదలికలు తగ్గినా, అదుపులో లేకపోయినా, మాట్లాడలేని తీవ్ర CP పిల్లల్లో చూపును అంచనా వేయడం కష్టం.
శరీర సంవేదనల లోపాలు
- స్పర్శ, రెండు బిందువుల వివక్ష (చర్మంపై రెండు చోట్ల తాకితే రెండుగా గుర్తించడం), శరీర ప్రతిరూపం, అవయవాల స్థానం తెలియడం, నొప్పి, ఉష్ణోగ్రత సంవేదనల్లో లోపాలు ఉండవచ్చు. ఇవి పరిసరాలతో, మనుషులతో వ్యక్తి సంబంధాన్ని ప్రభావితం చేస్తాయి.
- ఉదాహరణకు చూపు లేని వ్యక్తి స్పర్శతో వస్తువు ఆకారం గుర్తించలేకపోతే అతని ఇబ్బంది మరింత పెరుగుతుంది.
మూర్ఛ (ఎపిలెప్సీ)
- మెదడులో అకస్మాత్తుగా, అదుపు లేకుండా అధిక విద్యుత్ చర్య జరిగి ప్రవర్తన, స్పృహ లేదా కదలికల్లో మార్పు రావడమే మూర్ఛ. ఇది స్వయంగా వ్యాధి కాదు; మెదడులోని నిర్మాణ లేదా రసాయన లోపానికి ఒక సంకేతం. CP తో పాటు సాధారణంగా కనిపించే అనుబంధ సమస్యల్లో మూర్ఛ ఒకటి.
- CP, మూర్ఛ తరచూ కలిసి ఉంటాయి: పిల్లల్లో 50% వరకు, పెద్దల్లో సుమారు 20% మందికి మూర్ఛ ఉంటుంది. క్రూయిక్షాంక్ (1976) ప్రకారం CP పిల్లల్లో 35% - 60% మందికి జీవితంలో ఎప్పుడో ఒకసారి మూర్ఛలు రావచ్చు.
- తీవ్ర చలన సమస్యలు ఉన్న వారిలో ఎక్కువ. స్పాస్టిక్ రకంలో ఎక్కువ, ఎథెటాయిడ్ రకంలో తక్కువ.
- తరచూ వచ్చే చిన్న మూర్ఛలు (పెటిట్ మాల్) శ్రద్ధను బాగా దెబ్బతీస్తాయి. మూర్ఛ మందులు కొన్నిసార్లు చురుకుదనాన్ని తగ్గించవచ్చు (తప్పనిసరిగా కాదు).
- చాలా ఏళ్లుగా మూర్ఛ మందులు వాడుతున్న పెద్దలకు ఎముకలు బలహీనపడి (ఆస్టియోపోరోసిస్) విరిగే ప్రమాదం ఎక్కువ. మందులను క్రమం తప్పకుండా సమీక్షించాలి.
మరికొన్ని అనుబంధ సమస్యలు
- దృష్టి-చలన లోపాలు: సాధారణ జనాభా కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి. చలన వైకల్యం ఉన్నా లేకపోయినా రాత సామర్థ్యాన్ని ఇవి దెబ్బతీస్తాయి.
- భావోద్వేగ, సామాజిక సమస్యలు: CP ఉన్న వ్యక్తి ముందు ఒక వ్యక్తి - తనదైన బలాలు, వ్యక్తిత్వం ఉన్నవాడు. ఎన్నో కష్టాలను దాటి ఆదర్శంగా నిలిచిన వారూ ఉన్నారు. అయినా రోజూ ఎదురయ్యే నిరాశల వల్ల భావోద్వేగ అపరిపక్వత, అస్థిరత, అంతర్ముఖత్వం, కుంగుబాటు సగటు కంటే ఎక్కువగా కనిపిస్తాయి (మైసాక్, 1980).
- వ్యక్తికి అతిపెద్ద అడ్డంకి తరచూ ఇతరుల వైఖరే - తల్లిదండ్రులు, స్నేహితులు, నిపుణులు, సమాజం అతిగా కాపాడినా, తిరస్కరించినా. ప్రతికూల స్వీయ భావన ఎక్కువగా ఈ వైఖరుల వల్లే వస్తుంది. ప్రజల అవగాహన, అంగీకారం సానుకూల స్వీయ భావనకు అత్యంత ముఖ్యం. సమాచార నైపుణ్యాలు సాధించడంలో ప్రేరణ కూడా కీలకం.
- తినడం, తాగడం, మాట్లాడటంలో ఇబ్బందులు: పెదవులు, నాలుక, గొంతు కండరాల సమన్వయంతోనే తినడం, మాట్లాడటం సాధ్యం. కండరాలపై అదుపు లేకపోతే నమలడం, మింగడం కష్టం; మాట నేర్చుకోవడమూ దెబ్బతింటుంది. మాట గజిబిజిగా, అస్పష్టంగా ఉండవచ్చు; అలాంటి వారికి సంజ్ఞల ద్వారా భావాలు చెప్పడం నేర్పాలి.
- చొంగ కార్చడం (డ్రూలింగ్): మింగే వ్యవస్థ సమన్వయం సరిగ్గా లేకపోవడం వల్ల ఉద్దేశం లేకుండా నోటి నుంచి లాలాజలం కారడం.
- నిర్దిష్ట అభ్యసన ఇబ్బందులు: జ్ఞాపకశక్తి, శ్రద్ధ, చేతిరాత, స్వయం సహాయ పనులు వంటి శారీరక సమన్వయ కార్యకలాపాల్లో ఇబ్బందులు ఉండవచ్చు.
పరీక్ష కోణం: పిల్లల్లో మూర్ఛ 50% వరకు, పెద్దల్లో 20%; స్పాస్టిక్లో ఎక్కువ, ఎథెటాయిడ్లో తక్కువ. వినికిడి లోపం 8-30%, ఎథెటాయిడ్లో ఎక్కువ. దృష్టి లోపం 25-50% - మెల్లకన్ను, నిస్టాగ్మస్. వినికిడి, దృష్టి పరీక్షలు ప్రతి 2-5 ఏళ్లకు. సుమారు 50% మందికి IQ 70 కంటే తక్కువ అని చెబుతారు, కానీ అందరికీ బౌద్ధిక వైకల్యం ఉండదు. చొంగ = మింగే సమన్వయ లోపం.
మెమొరీ కోడ్: "ప్రా-ద్వి-అను-సహ" వరుస: ప్రాథమిక (మెదడు నుంచి నేరుగా) → ద్వితీయ (ప్రాథమిక పెరిగి) → అనుబంధ (అదే దెబ్బ) → సహ-సంభవ (CP వల్ల కాదు). అంకెలు "మూర్ఛ 50-20, చెవి 8-30, కన్ను 25-50, పరీక్ష 2-5".