పైన చెప్పిన 5 రకాల విభజన ఇప్పుడు చరిత్ర మాత్రమే. అమెరికన్ సైకియాట్రిక్ అసోసియేషన్ 2013లో DSM-5ను, 2022లో DSM-5-TRను విడుదల చేసింది.
ఏం మారింది?
- ఆటిస్టిక్ డిజార్డర్, ఆస్పర్జర్స్ డిజార్డర్, PDD-NOS, CDD - వీటన్నిటినీ వేర్వేరు పేర్లతో కాకుండా ఒకే **"ఆటిజం స్పెక్ట్రమ్ డిజార్డర్"**గా కలిపారు (సింగిల్ స్పెక్ట్రమ్).
- DSM-IV లో బాగా స్థిరపడిన ఆటిస్టిక్ డిజార్డర్, ఆస్పర్జర్స్ డిజార్డర్, PDD-NOS నిర్ధారణ ఉన్నవారికి ఇప్పుడు ASD నిర్ధారణే ఇవ్వాలి.
- రెట్ సిండ్రోమ్కు జన్యు కారణం (MECP2) తెలిసింది కాబట్టి దానిని ఇప్పుడు ASD రకంగా కాకుండా ప్రత్యేక జన్యు స్థితిగా చూస్తారు.
- పాత "ట్రయాడ్" (3 రంగాలు) ఇప్పుడు **2 రంగాలు (డయాడ్)**గా మారింది: సామాజిక సమాచార ప్రసారం + సామాజిక పరస్పర చర్య కలిసి ఒకే రంగం (రంగం A), పరిమిత-పునరావృత ప్రవర్తనలు రెండో రంగం (రంగం B).
- సంవేదనలకు అతి / తక్కువ స్పందనను నిర్ధారణ ప్రమాణాల్లో (బీ4) చేర్చారు.
DSM-5 నిర్ధారణ ప్రమాణాలు
ప్రమాణం A: సామాజిక సమాచార ప్రసారం, సామాజిక పరస్పర చర్యల్లో నిరంతర లోపాలు - అనేక సందర్భాల్లో; మూడూ ఉండాలి:
- సామాజిక-భావోద్వేగ పరస్పరతలో లోపం - అసాధారణ సామాజిక విధానం, ముందుకు వెనక్కు సాగే సంభాషణ లేకపోవడం, ఆసక్తులు-భావాలు పంచుకోకపోవడం, పరస్పర చర్య మొదలుపెట్టకపోవడం / స్పందించకపోవడం.
- సామాజిక చర్యలో వాడే మాటలు లేని ప్రవర్తనల్లో లోపం - ఐ కాంటాక్ట్, శరీర భాష, సైగలు, ముఖ కవళికలు సరిగా లేకపోవడం లేదా అసలు లేకపోవడం.
- సంబంధాలను ఏర్పరచుకోవడం, నిలుపుకోవడం, అర్థం చేసుకోవడంలో లోపం - సందర్భానికి తగ్గట్టు ప్రవర్తన మార్చలేకపోవడం, ఊహాత్మక ఆట పంచుకోలేకపోవడం, స్నేహాలు చేయలేకపోవడం, తోటివారిపై ఆసక్తి లేకపోవడం.
ప్రమాణం B: పరిమిత, పునరావృత ప్రవర్తనలు, ఆసక్తులు, కార్యకలాపాలు - ఈ 4 లో కనీసం 2 ఉండాలి:
- మూసపోసిన / పునరావృత చలనాలు, వస్తువుల వాడకం, మాట (ఉదా: సాధారణ మూస చలనాలు, బొమ్మలను వరుసగా పేర్చడం, వస్తువులను తిప్పడం, ఎకోలాలియా, తమకే ప్రత్యేకమైన పదబంధాలు).
- ఒకేలా ఉండాలనే పట్టు, దినచర్యలో వశ్యత లేకపోవడం, ఆచారబద్ధ ప్రవర్తన (ఉదా: చిన్న మార్పుకే తీవ్ర కలత, రోజూ అదే దారి, అదే ఆహారం కావాలనడం).
- తీవ్రతలో, దృష్టిలో అసాధారణమైన, బాగా పరిమితమైన స్థిర ఆసక్తులు (ఉదా: అసాధారణ వస్తువులపై బలమైన అనుబంధం).
- సంవేదనలకు అతి స్పందన లేదా తక్కువ స్పందన (హైపర్ / హైపో రియాక్టివిటీ), లేదా పరిసరాల సంవేదన అంశాలపై అసాధారణ ఆసక్తి (ఉదా: నొప్పి / వేడి / చల్లదనం పట్ల స్పష్టమైన ఉదాసీనత, కొన్ని శబ్దాలు-స్పర్శలకు ప్రతికూల స్పందన, వస్తువులను అతిగా వాసన చూడటం / తాకడం, వెలుగులు-తిరిగే వస్తువులపై మోహం).
ప్రమాణం C: లక్షణాలు తొలి అభివృద్ధి కాలంలోనే ఉండాలి. (సామాజిక అవసరాలు పిల్లవాడి పరిమిత సామర్థ్యాన్ని మించే వరకు పూర్తిగా బయటపడకపోవచ్చు; తర్వాత నేర్చుకున్న వ్యూహాలతో కప్పబడవచ్చు.)
ప్రమాణం D: లక్షణాలు సామాజిక, వృత్తి, ఇతర ముఖ్య రంగాల ప్రస్తుత పనితీరులో వైద్యపరంగా గణనీయమైన లోపం కలిగించాలి.
ప్రమాణం E: లక్షణాలను మేధో వైకల్యం లేదా సార్వత్రిక అభివృద్ధి ఆలస్యం (గ్లోబల్ డెవలప్మెంటల్ డిలే) తో బాగా వివరించగలిగేవి కాకూడదు. (ID, ASD తరచూ కలిసే ఉంటాయి; రెండూ కలిపి నిర్ధారించాలంటే సామాజిక సమాచార ప్రసారం ఆ పిల్లవాడి సాధారణ అభివృద్ధి స్థాయి కంటే తక్కువగా ఉండాలి.)
తీవ్రత స్థాయిలు
తీవ్రతను ప్రమాణం A (సామాజిక సమాచార ప్రసారం), ప్రమాణం B (పరిమిత-పునరావృత ప్రవర్తనలు) రెండింటికీ విడివిడిగా పేర్కొంటారు.
| స్థాయి | పేరు | అర్థం |
|---|---|---|
| స్థాయి 1 | మద్దతు అవసరం | తేలికపాటి; మద్దతు లేకపోతే సామాజిక ఇబ్బందులు గమనించదగ్గవిగా ఉంటాయి |
| స్థాయి 2 | గణనీయమైన మద్దతు అవసరం | మధ్యస్థ; మద్దతు ఉన్నా స్పష్టమైన లోపాలు |
| స్థాయి 3 | చాలా గణనీయమైన మద్దతు అవసరం | అత్యంత తీవ్రం; రోజువారీ పనితీరులో తీవ్ర లోపాలు |

పరీక్ష కోణం: DSM-5 (2013) / DSM-5-TR (2022) - ఒకే ఆటిజం స్పెక్ట్రమ్ డిజార్డర్; ఆస్పర్జర్స్, PDD-NOS, CDD ఇప్పుడు వేర్వేరు నిర్ధారణలు కావు. ప్రమాణాలు: ఏ (3 అన్నీ) + బీ (4 లో కనీసం 2) + సీ + డీ + ఈ. తీవ్రత స్థాయిలు 3: స్థాయి 1 - మద్దతు, స్థాయి 2 - గణనీయమైన మద్దతు, స్థాయి 3 - చాలా గణనీయమైన మద్దతు. సంవేదన సమస్యలు ప్రమాణం B4 లో చేరాయి.
మెమొరీ కోడ్: "A లో అన్నీ 3, B లో 4కి 2" - ప్రమాణం A లోని 3 అన్నీ, ప్రమాణం B లోని 4 లో కనీసం 2. తీవ్రత స్థాయి పెరిగే కొద్దీ మద్దతు పెరుగుతుంది: 1 మద్దతు → 2 గణనీయమైన మద్దతు → 3 చాలా గణనీయమైన మద్దతు. DSM-5 = 2013, DSM-5-TR = 2022 ("13 లో 5, 22 లో TR").