రోజువారీ కార్యకలాపాలు అంటే?
మనల్ని మనం శుభ్రంగా ఉంచుకోవడానికి చేసే పనులు (శరీరాన్ని తోమి తుడుచుకోవడం, స్నానం, బట్టలు వేసుకోవడం), రోజూ చేసే చిన్న పనులు, ఇంటి పనులు, విశ్రాంతి తీసుకోవడం - ఇవే దైనందిన జీవన కార్యకలాపాలు (ADL).
ప్రాథమిక ADL:
- తనను తాను సంరక్షించుకోవడానికి చేసే పనులు
- వ్యక్తిగత పరిశుభ్రత
- బట్టలు వేసుకోవడం, విప్పుకోవడం
- ఆహారం తినడం
- పడుకున్న చోటు నుంచి చక్రాల కుర్చీలోకి మారడం, తిరిగి పడుకునే చోటుకు రావడం (ట్రాన్స్ఫర్)
- మల మూత్ర విసర్జన, వాటి నియంత్రణ
- చుట్టూ తిరగడం (మంచానికే పరిమితం కాకుండా ఉండటం)
బడిలో చేయాల్సిన ఏర్పాట్లు:
- రోజువారీ పనులు సుఖంగా చేసుకునేందుకు ఏర్పాట్లు; తిరగడానికి వీలుగా గోడలకు పట్టుకునే రెయిలింగ్తో అనుకూలమైన స్నానాల గది.
- బడి ప్రాంగణంలో తగినంత వెలుతురు; అడ్డంకులు లేని ప్రాంగణం.
- రోజువారీ పనులు చేసుకునేటప్పుడు వెంట ఒక సంరక్షకుడు ఉండాలి.
- బడిలోనే ఆహారం తినడం, బట్టలు వేసుకోవడం నేర్పాలి; హాస్టళ్లు, పని చేసే చోట్ల సొంతంగా స్నానం, బట్టలు వేసుకోవడం నేర్చుకుని వ్యక్తిగత పరిశుభ్రత తామే చూసుకునేలా చూడాలి.
- సొంతంగా తినలేని పిల్లలకు చెంచా వంటి చిన్న మార్పు చేసిన పరికరాలు ఇచ్చి చేత్తో తినేలా చేయాలి.
ADL నేర్పే పద్ధతులు
- పనుల విశ్లేషణ (టాస్క్ అనాలిసిస్): సంక్లిష్టమైన పనిని చిన్న చిన్న ముక్కలుగా విడగొట్టి నేర్పాలి. ఇలా చేస్తే పిల్లలు గుర్తుపెట్టుకుని ఒక్కో పని సొంతంగా చేయగలుగుతారు.
- శృంఖలనం (చెయినింగ్): విడగొట్టిన భాగాలను వరుసగా కలిపి నేర్పడం. అవసరాన్ని బట్టి ఈ వరుస ముందు నుంచి వెనక్కు, లేదా వెనక నుంచి ముందుకు ఉండవచ్చు.
- ప్రాంప్టింగ్, ఫేడింగ్: శారీరకంగా (చేతులు పట్టుకుని చేయించడం), మాటలతో సూచనలు ఇచ్చి పని చేయించడం; తర్వాత ఆ సూచనలను నెమ్మది నెమ్మదిగా తగ్గించి మానేయడం.
- (ఈ పద్ధతుల పూర్తి వివరాలు ఆటిజం, బౌద్ధిక వైకల్యం బోధనా అధ్యాయాల్లో ఉన్నాయి.)
ADL లో అనుకూల మార్పులు
| పని | సమస్య | మార్పు |
|---|---|---|
| బట్టలు వేసుకోవడం | అంధత్వం | బట్ట ముందు-వెనుక చేతి స్పర్శతో, బొత్తాలతో గుర్తించడం నేర్పడం; ప్రత్యేక గుర్తులతో లోపలి-బయటి వైపు తేడా నేర్పడం |
| బట్టలు వేసుకోవడం | సమతుల్యంగా కూర్చోలేకపోవడం | చక్రాల కుర్చీలో కూర్చోబెట్టి నేర్పడం; కుర్చీ కొయ్యను పట్టుకుని కూర్చోవడం |
| మరుగుదొడ్డి | గొంతుకూర్చోలేకపోవడం (కాళ్లపై కూర్చోలేకపోవడం) | మల విసర్జనకు వీలుగా ప్రత్యేకంగా చేసిన పీట (కమోడ్ కుర్చీ / టాయిలెట్ స్టూల్) |
| మరుగుదొడ్డి | వెనక్కి తిరిగి శుభ్రం చేసుకోలేకపోవడం | పొడవాటి పిడి ఉన్న బ్రష్ |
| మరుగుదొడ్డి | మగ్గు పట్టుకుని నీళ్లు పోయలేకపోవడం | గొట్టం (హోస్ పైపు) |
| మరుగుదొడ్డి | కూర్చునే సమతుల్యత తక్కువ | మరుగుదొడ్డి పక్కన పట్టుకునే బార్లు (సైడ్ బార్లు) |
| స్నానం | సబ్బు చేతిలో నిలవకపోవడం | సబ్బును తాడుకు కట్టడం; వల లాంటి సంచిలో పెట్టడం; పొడవాటి పిడి ఉన్న బ్రష్ |
| తినడం | చెంచా పట్టుకోలేకపోవడం | చేతికి తొడిగే కఫ్ (యూనివర్సల్ కఫ్) వాడటం |
- కమోడ్ కుర్చీ: పిల్లల ప్లాస్టిక్ కుర్చీ సీటులో రంధ్రం చేసి తయారు చేయవచ్చు; భారతీయ మరుగుదొడ్డి వాడలేని పిల్లలకు. మరుగుదొడ్డి మీద టైరు పెట్టి సౌకర్యంగా కూర్చోబెట్టడం మరో మార్గం.
సమ్మిళిత విద్య, సహచరుల పాత్ర
- బహుళ వైకల్యం ఉన్న పిల్లలను సాధారణ బడుల్లో చేర్చడం - వ్యక్తిగత నైపుణ్య స్థాయి, అభ్యాస శైలికి సరిపోయే బోధన దొరికే బడి అవసరం. ఉపాధ్యాయులందరూ కలిసి ప్రణాళిక వేసి, తమ నైపుణ్యాలను అందరి పిల్లల కోసం వాడాలి.
- సమ్మిళిత విద్యలో పిల్లలను వయసుకు తగ్గ తరగతుల్లో ఉంచి, బోధనను వారి అభివృద్ధి స్థాయికి తగ్గట్టు మార్చాలి.
- పాఠ్య ప్రణాళికలో సర్దుబాట్లు లేదా ప్రత్యామ్నాయ పాఠ్యాంశాలు చేర్చాలి, ప్రత్యేక పరికరాలు ఏర్పాటు చేయాలి. పాఠ్యాంశాలకే పరిమితం కాకుండా అవసరమైన ఇతర నైపుణ్యాలూ నేర్పాలి.
- బహుళ వైకల్యం తీవ్రంగా ఉండి బడికి రాలేని పిల్లలకు ఇంటి వద్ద విద్య (హోమ్ బేస్డ్ ఎడ్యుకేషన్) ఒక మార్గం.
సహచరుల పాత్ర:
- తోటి పిల్లలతో మంచి సంబంధాలు ఉంటే యవ్వనంలో సామాజికంగా బాగా ఎదుగుతారు. సహకారం, పంచుకోవడం, రాజీ పడటం, భావోద్వేగ నియంత్రణ, వివాద పరిష్కారం వంటివి నేర్చుకుంటారు.
- సహచరులు సామాజిక, మానసిక మద్దతు ఇస్తారు; కలిసి భోజనం, ఆట స్థలంలో ఆటలు వంటివి స్నేహాన్ని, భద్రతా భావాన్ని ఇస్తాయి.
- కౌమారానికి చేరాక పిల్లలు ఇబ్బంది, గందరగోళం సమయాల్లో భావోద్వేగ మద్దతు కోసం పెద్దల కంటే తోటివారిపైనే ఎక్కువ ఆధారపడతారు. ప్రేమ చూపని లేదా అతిగా శిక్షించే ఇళ్ల నుంచి వచ్చేవారికి ఈ మద్దతు మరీ ముఖ్యం.
- తమలోని భావాలు ఇతరులకూ ఉన్నాయని తెలుసుకుని, భావావేశాలను నియంత్రించుకోగలుగుతారు. సహచరులు సామాజిక ప్రతినిధులుగా ఇతరుల ప్రవర్తనను, నమ్మకాలను ప్రోత్సహిస్తారు.
సహచరులతో కలిసేలా చేసే చిట్కాలు:
- సహచరుల గురించి, చేసిన ఏర్పాట్ల గురించి తెలుసుకునే అవకాశం కల్పించాలి.
- పిల్లలను బయటికి తీసుకెళ్లి చుట్టూ జరిగే మార్పులు తెలియజెప్పాలి.
- కలిసేలా ప్రోత్సహించాలి కానీ ఒత్తిడి చేయకూడదు; తగినంత సమయం ఇవ్వాలి.
- ఇష్టమైన ఆటవస్తువులు, బొమ్మలు సహచరులు, పొరుగువారితో పంచుకునేలా ప్రోత్సహించాలి.
- తోటి పిల్లలూ సులువుగా చేయగల ఆడుతూ-పాడుతూ వంటి ఉమ్మడి కార్యక్రమాలు ఏర్పాటు చేయాలి.
- బహుళ వైకల్యం ఉన్న పిల్లవాడి గురించి సహచరులకు పూర్తి సమాచారం ఇస్తూ ప్రోత్సహించాలి.
- సంభాషణలు, ఒకరికొకరు సహాయం చేసుకునేలా, భావాలు తెలుసుకుని నియంత్రించుకునేలా నేర్పాలి.
- మొదటి నుంచీ తోబుట్టువులు, బంధువులు, ఇతర సహచరులు ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొనేలా చూడాలి.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
ఈ పిల్లలకు ‘ఇంటి వద్దనే విద్య’ అవసరం ఉండదు
- (1)తీవ్ర, అతి తీవ్ర బుద్ధి మాంద్యత
- (2)తీవ్ర బహుళ వైకల్యం
- (3)అతి తీవ్ర సెరిబ్రల్ పాల్సీ
- (4)ఆటిజం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (4) ఆటిజం
ఇంటి వద్దనే విద్య (Home Based Education) అవసరం లేని పిల్లలు ఎవరు అని ప్రశ్న అడుగుతోంది. ఇది ‘కాని’ రకం ప్రశ్న, కాబట్టి జాగ్రత్తగా చదవాలి.
సర్వ శిక్షా అభియాన్, ఇప్పుడు Samagra Shiksha కింద, బడికి రాలేని స్థాయిలో తీవ్రమైన వైకల్యం ఉన్న పిల్లలకు ప్రత్యేక ఉపాధ్యాయులు లేదా వాలంటీర్లు ఇంటికే వెళ్లి స్వయం సహాయ నైపుణ్యాలు, Therapy, ప్రాథమిక విద్య అందిస్తారు. దీనినే ఇంటి వద్దనే విద్య అంటారు. తీవ్ర, అతి తీవ్ర బుద్ధిమాంద్యత, తీవ్ర బహుళ వైకల్యం, అతి తీవ్ర సెరిబ్రల్ పాల్సీ ఉన్న పిల్లలు ఈ కోవలోకి వస్తారు.
ఆటిజం (Autism) ఉన్న చాలామంది పిల్లలు సరైన మద్దతు, నిర్మాణాత్మక బోధన, ప్రవర్తనా నిర్వహణతో పాఠశాలకు హాజరు కాగలరు; సమ్మిళిత తరగతిలో ఇతర పిల్లలతో కలిసి ఉండటం వారి సామాజిక నైపుణ్యాలకు కూడా అవసరం. కాబట్టి ఇంటి వద్దనే విద్య అవసరం లేనిది ఆప్షన్ (4) ఆటిజం. (1), (2), (3) లోని పిల్లలకు ఇంటి వద్దనే విద్య అవసరం, కాబట్టి అవి జవాబులు కావు.
గుర్తుంచుకోండి: బడికి రాలేనంత తీవ్ర వైకల్యం ఉంటేనే ఇంటి వద్దనే విద్య.
పరీక్ష కోణం: ADL = స్వయం సంరక్షణ, పరిశుభ్రత, బట్టలు, తినడం, ట్రాన్స్ఫర్, మల మూత్ర నియంత్రణ, తిరగడం. చెంచా పట్టుకోలేని పిల్లలకు కఫ్; మగ్గు పట్టలేని వారికి గొట్టం; కూర్చోలేని వారికి కమోడ్ కుర్చీ. సమ్మిళిత విద్యలో తరగతి = వయసు ప్రకారం; బోధన = అభివృద్ధి స్థాయికి తగ్గట్టు. కౌమారంలో భావోద్వేగ మద్దతుకు సహచరులపై ఎక్కువ ఆధారం.
మెమొరీ కోడ్: ADL మార్పులు "కఫ్తో కూడు, గొట్టంతో నీళ్లు, కమోడ్తో కూర్చో". ADL నేర్పే త్రయం "వి-శృం-ప్రాం" - విశ్లేషించు (టాస్క్ అనాలిసిస్), శృంఖలం కలుపు (చెయినింగ్), ప్రాంప్ట్ చేసి తగ్గించు (ప్రాంప్టింగ్-ఫేడింగ్).