విద్య అంతిమ లక్ష్యం ఉపాధి అవకాశం కల్పించడమే. అందుకే ఉద్యోగార్హతకు వృత్తి శిక్షణ చాలా కీలకం. ID పిల్లలకు వృత్తి శిక్షణ ఎక్కువ ఉపయోగకరం.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
వృత్తి విద్యా శిక్షణ ఈ పిల్లలకు బాగా ఉపయోగపడుతుంది.
- (1)అభ్యసన సమస్యలు
- (2)బుద్ధిమాంద్యత
- (3)దృష్టిలోపం
- (4)ఆటిజం స్పెక్ట్రం డిజార్డర్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) బుద్ధిమాంద్యత
వృత్తి విద్యా శిక్షణ (Vocational Training) ఏ పిల్లలకు ఎక్కువగా ఉపయోగపడుతుందో అడిగారు.
బుద్ధిమాంద్యత (Intellectual Disability) ఉన్న పిల్లలకు చదవడం, రాయడం, గణితం వంటి విద్యా నైపుణ్యాలు పరిమితంగా వస్తాయి. ఉన్నత చదువుల కంటే వారికి స్వతంత్రంగా జీవించే, సంపాదించే నైపుణ్యాలు ఎక్కువ అవసరం. అందుకే వారి కార్యక్రమాల్లో దైనందిన జీవన నైపుణ్యాలు, వృత్తి శిక్షణ (కొవ్వొత్తులు, పేపర్ కవర్లు, కుట్టుపని వంటివి) ముఖ్య భాగం. సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) బుద్ధిమాంద్యత.
అభ్యసన సమస్యలు (Learning Disability) ఉన్న పిల్లల తెలివి సాధారణంగానే ఉంటుంది; సరైన బోధనతో వారు సాధారణ చదువు కొనసాగిస్తారు. దృష్టి లోపం ఉన్నవారు Braille, సహాయక సాంకేతికతతో ఉన్నత విద్య చదువుతారు. ఆటిజం పిల్లలకు కూడా వృత్తి శిక్షణ ఉపయోగపడుతుంది, కానీ వారి ప్రధాన అవసరం సామాజిక, సంభాషణ నైపుణ్యాలు. అందుకే బలమైన జవాబు (2).
గుర్తుంచుకోండి: ID పిల్లలు = దైనందిన జీవన నైపుణ్యాలు + Vocational Training.
నేపథ్యం
- మన దేశంలో మొత్తం జనాభాలో సుమారు 1.8% వైకల్యం ఉన్నవారు; ID ప్రాబల్యం లక్ష మందికి 94 (NSSO 2002).
- వైకల్య పునరావాస దృష్టి దాతృత్వం (చారిటీ) నుంచి హక్కుల ఆధారిత దృష్టికి మారింది. ఇది వైకల్యం ఉన్నవారిని సమాజంలోని అన్ని రంగాల్లో కలుపుకోవడానికి దారి తీసింది.
- శారీరక, దృక్పథ అవరోధాల వల్ల ఒకప్పుడు వీరికి పోటీ పని పరిసరాల్లో ఉత్పాదక పని దొరకలేదు. కానీ ID వ్యక్తులు కొన్ని ప్రత్యేక ఉద్యోగాల్లో తమ నైపుణ్యాన్ని నిరూపించుకుంటున్నారు.
- NIMH (ఇప్పుడు NIEPID) లోని వయోజన స్వతంత్ర జీవన విభాగం (DAIL) వృత్తి శిక్షణ, ఉద్యోగ నియామక సేవల ద్వారా ID వ్యక్తుల జీవన నాణ్యత పెంచడానికి కృషి చేస్తుంది.
- ID వ్యక్తుల ఉత్పాదకత వారి తెలివితేటలతో కంటే సామాజిక ప్రవర్తన, అభ్యాసంతో ఎక్కువగా ముడిపడి ఉంది (కార్నీలియస్, 2009).
వృత్తి పునరావాసం
- పునరావాసం: వైద్య, సామాజిక, విద్యా, వృత్తి చర్యలను కలిపి వాడి, వ్యక్తి పని సామర్థ్యాన్ని పెంచే శిక్షణ ఇవ్వడం.
- వృత్తి పునరావాసం: నిరంతరంగా, సమన్వయంతో అందించే పునరావాసంలో మార్గదర్శనం, వృత్తి శిక్షణ, ఉద్యోగ నియామకం ఉంటాయి. దీని వల్ల వారికి తగిన ఉద్యోగాలు దొరుకుతాయి.
- తోటపని, పెయింటింగ్ వంటి వాటిలో శిక్షణ ఇవ్వడం వృత్తి పునరావాసమే.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
మేధో వైకల్యం గల విద్యార్థులకు తోటపని,రంగులు వేయుటలో శిక్షణ ఇచ్చిన యెడల వారికి ఈ పునరావాసం కల్పించబడుతుంది
- (1)విద్యా పునరావాసం
- (2)శ్రవణ పునరావాసం
- (3)ఔద్యోగిక పునరావాసం
- (4)సాంఘీక పునరావాసం
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (3) ఔద్యోగిక పునరావాసం
తోటపని, రంగులు వేయడం వంటి పనుల్లో శిక్షణ ఇస్తే అది ఏ రకమైన పునరావాసం అని ప్రశ్న అడుగుతోంది.
పునరావాసం (Rehabilitation) అంటే వైకల్యం ఉన్న వ్యక్తి సాధ్యమైనంత స్వతంత్రంగా జీవించేలా సహాయం చేయడం. ఇందులో వైద్య, విద్యా, సామాజిక, ఔద్యోగిక (వృత్తి) పునరావాసం అనే భాగాలు ఉంటాయి. ఒక పనిలో, వృత్తిలో నైపుణ్యం నేర్పి, సొంతంగా సంపాదించుకునేలా చేయడమే ఔద్యోగిక పునరావాసం (Vocational Rehabilitation).
తోటపని, పెయింటింగ్ రెండూ వృత్తి నైపుణ్యాలు. వీటిలో శిక్షణ పొందిన విద్యార్థి పెద్దయ్యాక నర్సరీలో, తోటల్లో, రంగుల పనిలో ఉపాధి పొందగలడు. కాబట్టి సరైన జవాబు ఆప్షన్ (3) ఔద్యోగిక పునరావాసం.
విద్యా పునరావాసం (1) అంటే బడిలో చేర్చి చదువు, రాయడం, లెక్కలు నేర్పడం. శ్రవణ పునరావాసం (2) వినికిడి లోపం ఉన్నవారికి వినికిడి యంత్రాలు, శ్రవణ శిక్షణ ఇవ్వడం. సాంఘిక పునరావాసం (4) కుటుంబం, సమాజంలో కలిసిపోయేలా చేయడం. ఇవేవీ వృత్తి శిక్షణను సూచించవు.
గుర్తుంచుకోండి: పని నేర్పి సంపాదించేలా చేస్తే = ఔద్యోగిక (వృత్తి) పునరావాసం.
పాఠశాల నుంచి పనికి పరివర్తన
- అవకాశాలను క్రమపద్ధతిలో అమర్చి సేవలు అందించడమే పరివర్తన ముఖ్య ఉద్దేశం. వయోజన జీవితంలో సంస్థల్లోనే ఉండిపోవడం (ఇన్స్టిట్యూషనలైజేషన్) నుంచి ఇది కాపాడుతుంది.
- పరివర్తన, వృత్తి శిక్షణ బడిలోని పూర్వ ప్రాథమిక, ప్రాథమిక, మాధ్యమిక, పూర్వ వృత్తి స్థాయిల్లో నేర్పుతారు.
- పరివర్తనకు తల్లిదండ్రులు, సమాజం కలిసి ప్రణాళిక వేయాలి.
పరివర్తనలో 4 సోపానాలు:
- క్రమబద్ధమైన బడి శిక్షణ (బోధన)
- పరివర్తన ప్రణాళిక
- ఉద్యోగ అవకాశాలు
- తదుపరి (అనుసరణ) సేవలు
- బడి తర్వాత దశలో క్రమం: ఉద్యోగ గుర్తింపు → ఉద్యోగ విశ్లేషణ → ఉద్యోగానికి సరిపోల్చడం → వ్యక్తిగత పరివర్తన ప్రణాళిక (ITP) → ఉద్యోగ సంబంధ శిక్షణ → పనిచోటులో ప్రవేశం → ఓపెన్ ఉపాధి లేదా సమూహ ఉపాధి. సమాంతరంగా సమాజ విశ్లేషణ, ఉద్యోగ అవకాశాల గుర్తింపు, యజమానులతో పరిచయం జరుగుతాయి.
పూర్వ వృత్తి నైపుణ్యాలు
- పని అలవాట్లు, సానుకూల దృక్పథం, విద్య, జీవన విలువలు పెంచడం.
- ఇంట్లో, బడిలో పనిచేసే చోట్ల మానవ సంబంధాలను సానుకూలంగా చూడటం; మార్గదర్శక సూచనలు ఇవ్వడం.
- పని నైపుణ్యాలతో విద్యార్థి శారీరకంగా, సామాజికంగా, ఆర్థికంగా సమాజంలో కలిసేలా చూడటం.
- రోజువారీ కార్యక్రమాల్లోనే పూర్వ వృత్తి, వృత్తి సంబంధ నైపుణ్యాలు గుర్తించి నేర్పాలి; సాధారణ విద్యార్థుల వయసుకు తగిన కార్యక్రమాలు సూచించాలి; కుటుంబ సభ్యులు, తోటి విద్యార్థులు, తోబుట్టువులు కూడా పాల్గొనాలి; సహజ పద్ధతిలో శిక్షణ ఇవ్వాలి.
| నిత్య జీవన కార్యక్రమం | దానిలో దాగిన పని / పూర్వ వృత్తి నైపుణ్యాలు |
|---|---|
| ఉదయాన్నే లేవడం | సరైన సమయం పాటించడం, పక్క సర్దడం, లైట్ స్విచ్ ఆపడం, క్యాలెండర్ చూడటం, రోజువారీ కార్యక్రమాలు చదవడం, తలుపులు-గేటు తీయడం |
| కాలకృత్యాలు / స్నానం | "టాయిలెట్" పదం చదవడం, ఆడవారు-మగవారి గుర్తు గుర్తించడం, బాత్రూమ్లో ఎంతసేపు ఉండాలో తెలుసుకోవడం, సబ్బు-షాంపూ సీసాలపై పేర్లు చదవడం, బట్టలు ఉతకడం-ఆరేయడం-మడతపెట్టడం, సరైన బట్టలు ఎంచుకోవడం, ఇస్త్రీ, బూట్లు పాలిష్ |
- వృత్తి మదింపు (సాధారణ నైపుణ్యాలు, ప్రత్యేక నైపుణ్యాలు; NIMH-VAPS వంటి సాధనాలు) వివరాలు ID స్వభావం-మదింపు అధ్యాయంలో ఉన్నాయి. మదింపు తర్వాత ఉద్యోగ (పని) విశ్లేషణ చేస్తారు: పనిచోటు చూడటం, ప్రస్తుత ఉద్యోగిని గమనించడం, పర్యవేక్షకుడిని, తోటి పనివారిని తెలుసుకోవడం, బాధ్యతలు, పనికి కావాల్సినవి రాసుకోవడం, కార్య విశ్లేషణ రాయడం, మొత్తం శిక్షణ ప్రణాళిక రాయడం.
ఉపాధి రకాలు
| రకం | ఎవరికి, ఎలా | ఉదాహరణలు |
|---|---|---|
| 1. రక్షిత (ఆశ్రిత) ఉపాధి - షెల్టర్డ్ | పోటీ లేని, దీర్ఘకాలిక ఉపాధి; ప్రత్యేక వర్క్షాప్లలో పర్యవేక్షణలో పని | ప్యాకింగ్ యూనిట్లు |
| 2. సహాయక ఉపాధి - సపోర్టెడ్ | సాధారణ పనిచోటులోనే పనిచేస్తారు కానీ ఒక శిక్షకుడు / సహాయకుడి పర్యవేక్షణ, మద్దతుతో | చెప్పిన పనిని రోజూ పదే పదే చేయడం |
| 3. ఓపెన్ (పోటీ) ఉపాధి | సాధారణ ఉద్యోగుల్లాగే; సహాయం లేకుండా పనులు చేస్తారు; కస్టమర్లతో మాట్లాడటం, అందరితో కలిసి పనిచేయడం; తేలిక ID ఉన్నవారికి తగినది | ఆఫీస్ బాయ్, సహాయకులు, క్యాంటీన్, స్టేషనరీ, వాహన వర్క్షాప్, ప్రింటింగ్ ప్రెస్, ఫొటోకాపీ |
| 4. స్వయం ఉపాధి | నేర్చుకున్న శిక్షణతో సొంతంగా | డెయిరీ ఫాం, వ్యవసాయం, కొవ్వొత్తుల తయారీ, చిన్న దుకాణాలు |
- ID పిల్లలకు తగిన వృత్తి కోర్సులు: కొవ్వొత్తుల తయారీ, తోటపని, ప్యాకింగ్ వంటి సరళమైన, పదే పదే చేసే పనులు. భారీ యంత్రాలు నడపడం, డ్రైవింగ్, విద్యుత్ వైరింగ్ వంటి ప్రమాదకర పనులు కాదు.
ప్రీవియస్ పేపర్స్ బిట్స్ ఇప్పుడు చదివిన దానిపై పరీక్షల్లో వచ్చిన ప్రశ్నలు
బుద్ధి మాంద్యత గల పిల్లలకు ఈ వృత్తిలో శిక్షణ ఇవ్వవచ్చు.
- (1)భారీయంత్రాలు నిర్వహణ
- (2)కొవ్వొత్తుల తయారీ
- (3)డ్రైవింగ్
- (4)ఎలక్ట్రికల్ వైరింగ్
సమాధానం, వివరణ
సరైన సమాధానం: (2) కొవ్వొత్తుల తయారీ
బుద్ధిమాంద్యత ఉన్న పిల్లలకు ఏ వృత్తి శిక్షణ (Vocational Training) బాగా సరిపోతుందో ప్రశ్న అడుగుతోంది.
ఈ పిల్లలకు వృత్తిని ఎంచుకునేటప్పుడు మూడు విషయాలు చూస్తారు: పని చిన్న చిన్న మెట్లుగా విడదీయగలిగేదిగా ఉండాలి, మళ్ళీ మళ్ళీ చేసే సరళమైన పని అయి ఉండాలి, ప్రమాదం తక్కువగా ఉండాలి. కొవ్వొత్తుల తయారీ, పేపర్ కవర్లు, అగరుబత్తీలు, ఫైళ్ళ తయారీ, తోటపని వంటివి ఈ కోవలోకి వస్తాయి.
కొవ్వొత్తుల తయారీలో మైనం కరిగించడం, అచ్చులో పోయడం, వత్తి పెట్టడం, ప్యాక్ చేయడం వంటి స్పష్టమైన మెట్లు ఉంటాయి. అందుకే సరైన జవాబు ఆప్షన్ (2) కొవ్వొత్తుల తయారీ.
భారీ యంత్రాల నిర్వహణ (1), డ్రైవింగ్ (3), ఎలక్ట్రికల్ వైరింగ్ (4) పనుల్లో వెంటనే నిర్ణయాలు తీసుకోవాలి, భద్రతా నియమాలు కచ్చితంగా పాటించాలి. చిన్న పొరపాటు కూడా ప్రాణాపాయం కలిగిస్తుంది. కాబట్టి ఇవి ఈ పిల్లలకు అనువైనవి కావు.
గుర్తుంచుకోండి: సరళం, పునరావృతం, సురక్షితం: ఈ మూడూ ఉన్న పనే బుద్ధిమాంద్యత పిల్లలకు వృత్తి శిక్షణ.
నమూనా వృత్తి శిక్షణ కార్యక్రమం: భోజన తయారీ
| అంశం | వివరం |
|---|---|
| పని పేరు | భోజన తయారీ; తేలిక ID ఉన్నవారు శిక్షణతో భోజనం తయారుచేసి వడ్డించగలరు |
| పనులు | అన్నం వండటం, పప్పు తయారీ, కూర వండటం |
| ముందస్తు నైపుణ్యాలు | అన్నం - కళ్లు-చేతుల సమన్వయం, సూచనలు పాటించడం, శుభ్రత, చక్కగా చేయడం; పప్పు - పప్పుకు, బియ్యానికి తేడా గుర్తించడం; కూరగాయలు - సూక్ష్మ చలన నైపుణ్యాలు |
| ప్రవేశ వయసు | 16 ఏళ్లు, అంతకంటే ఎక్కువ |
| ప్రవేశ స్థాయి | FACP పూర్వ వృత్తి తనిఖీ జాబితా, IEP ఆధారంగా మదింపు |
| ఉపాధ్యాయుడు : విద్యార్థులు | 1 : 2 |
| శిక్షణ ప్రదేశం | తరగతి గది, రెస్టారెంట్, పనిచేసే స్థలం (ఇల్లు, క్యాంటీన్) |
| పాఠ్యప్రణాళిక | భాగం 1 - వంటకు ముందస్తు నైపుణ్యాలు, పని సంబంధ విద్యా అంశాలు (వస్తువుల పేర్లు, పని షెడ్యూల్), భద్రతా సూచనలు (కుక్కర్ వాడకం); భాగం 2 - సాధారణ విద్యా అంశాలు, పని సమయ ప్రవర్తన, ఉపాధి, లైంగిక విద్య, స్వీయ అవగాహన |
| బలవర్ధకం | స్టైపెండ్ (డబ్బు) |
| మూల్యాంకనం | ప్రతి 3 నెలలకు ఒకసారి; 1 నుంచి 4 వరకు రేటింగ్ |
| సర్టిఫికెట్, ఉపాధి | పనిచేసే చోటు నుంచి సర్టిఫికెట్; పనితీరును బట్టి ఉద్యోగం |
బడి నుంచి పనికి క్రమంగా మార్పు (ప్రతి దశ 3 నెలలు):
| దశ | తరగతిలో పూర్వ వృత్తి శిక్షణ | పనిచోటులో శిక్షణ |
|---|---|---|
| 1 | 75% | 25% |
| 2 | 50% | 50% |
| 3 | 25% | 75% |
| 4 | - | 100% (ఉద్యోగ నియామకం) |
- విద్యార్థి అవసరం, సామర్థ్యాన్ని బట్టి సమయం మార్చవచ్చు.
పరీక్ష కోణం: ID పిల్లలకు వృత్తి శిక్షణ ఎక్కువ ఉపయోగకరం; తగిన కోర్సు - కొవ్వొత్తుల తయారీ వంటివి. తోటపని, పెయింటింగ్ శిక్షణ = వృత్తి పునరావాసం. పరివర్తన 4 సోపానాలు: బడి శిక్షణ, పరివర్తన ప్రణాళిక, ఉద్యోగ అవకాశాలు, తదుపరి సేవలు. ఉపాధి 4 రకాలు: రక్షిత, సహాయక, ఓపెన్, స్వయం. ఓపెన్ ఉపాధి తేలిక ID కి. నమూనా కార్యక్రమం: ప్రవేశం 16 ఏళ్లు, నిష్పత్తి 1 : 2, మూల్యాంకనం 3 నెలలకు ఒకసారి. ID ప్రాబల్యం లక్షకు 94 (NSSO 2002).
మెమొరీ కోడ్: ఉపాధి రకాలు "ర-స-ఓ-స్వ" - రక్షిత, సహాయక, ఓపెన్, స్వయం. పరివర్తన దశల శాతం "75-50-25-0" తరగతిలో తగ్గుతుంది, పనిచోటులో "25-50-75-100" పెరుగుతుంది.