భేదాత్మక మదింపు అంటే - పిల్లవాడి లక్షణాలు నిజంగా ASD వల్లనేనా, లేక ఆటిజాన్ని పోలి కనిపించే మరో స్థితి వల్లనా అని పరీక్షలతో తేల్చడం; ASD తో పాటు మరో స్థితి కూడా కలిసి ఉందేమో చూడటం. (ఆటిజం-బుద్ధిమాంద్యత లక్షణాల తేడాలు "స్వభావం, రకాలు, లక్షణాలు" అధ్యాయంలో చూశాం; ఇక్కడ వాటిని ఎలా పరీక్షించి వేరు చేయాలో చూస్తాం.)
భేదాత్మక మదింపు ఎందుకు?
- ఆటిజానికి ప్రత్యేక వైద్య పరీక్ష లేదు; లక్షణాలు ఇతర స్థితుల్లోనూ కనిపిస్తాయి. ఉదా: పేరు పిలిస్తే స్పందించకపోవడం వినికిడి లోపంలోనూ ఉంటుంది.
- తప్పు నిర్ధారణ జరిగితే తప్పు జోక్యం జరుగుతుంది. సరైన కారణం తెలిస్తే జన్యు సలహా, చికిత్స, భవిష్యత్తు అంచనా సాధ్యం.
- ఇందుకోసం ఇంటర్డిసిప్లినరీ బృందం, చరిత్ర, శారీరక-నాడీ పరీక్ష, ప్రయోగశాల పరీక్షలు, జ్ఞానాత్మక-అనుకూల మదింపు అన్నీ కలిపి వాడతారు. ADI-R లాంటి సాధనాలు ఆటిజాన్ని ఇతర అభివృద్ధి రుగ్మతల నుంచి వేరు చేయడానికి ప్రత్యేకంగా ఉపయోగపడతాయి.
ఏ స్థితిని ఏ పరీక్షతో వేరు చేస్తారు?
| ఆటిజాన్ని పోలిన / కలిసి ఉండే స్థితి | వేరు చేసే మదింపు / పరీక్ష | గుర్తించే ముఖ్య సూచన |
|---|---|---|
| వినికిడి లోపం | వినికిడి స్క్రీనింగ్, ఆడియాలజిస్టు మదింపు; అవసరమైతే మత్తులో ABR / BERA | భాషకు స్పందన లేకపోవడం వినికిడి లోపం వల్లనా అని; నవజాత స్క్రీనింగ్ చాలదు |
| దృష్టి లోపం | క్రియాత్మక చూపు స్క్రీనింగ్, కంటి పరీక్ష | మెల్లకన్ను, దూరదృష్టి, హ్రస్వదృష్టి |
| బుద్ధిమాంద్యత / సార్వత్రిక అభివృద్ధి ఆలస్యం | జ్ఞానాత్మక + అనుకూల ప్రవర్తన మదింపు | సామాజిక, సమాచార లోపాలు మొత్తం జ్ఞానాత్మక స్థాయికి సరిపోతే ASD కాదు (4 ఏళ్లు - 12 నెలల స్థాయి ఉదాహరణ) |
| రెట్స్ డిజార్డర్ | MECP2 జన్యు పరీక్ష | లక్షణాలు రెట్స్ను పోలి ఉంటే |
| ఫ్రాజైల్ X సిండ్రోమ్ | ఫ్రాజైల్ X DNA ప్రోబ్ (FMR1); శారీరక పరీక్ష | పెద్ద చెవులు, పొడవాటి ముఖం, ఎత్తైన అంగిలి; కుటుంబంలో రకరకాలుగా కనిపించడం |
| ట్యూబరస్ స్క్లీరోసిస్ | చర్మ పరీక్ష, శారీరక పరీక్ష | యాష్-లీఫ్ మచ్చలు, ముఖ గాయాలు, మూర్ఛలు |
| ఫీటల్ ఆల్కహాల్ సిండ్రోమ్ | చరిత్ర + శారీరక పరీక్ష | తల్లి మద్యం చరిత్ర, ముఖ లక్షణాలు, పెరుగుదల లోపం |
| పుట్టుకతో వచ్చే సంక్రమణలు (సైటోమెగాలోవైరస్) | ప్రీనేటల్ చరిత్ర, శారీరక పరీక్ష | చిన్న తల, ఆలస్యంగా వినికిడి లోపం, కాలేయం పెద్దది |
| క్రోమోజోమ్ రుగ్మతలు | హై-రిజల్యూషన్ కారియోటైప్, FISH | పెద్ద క్రోమోజోమ్ మార్పులు |
| లాండౌ-క్లెఫ్నర్ సిండ్రోమ్ | నిద్ర EEG / వీడియో EEG | అప్పటివరకు ఉన్న గ్రాహక, వ్యక్తీకరణ భాష క్రమంగా పోవడం |
| మూర్ఛ రుగ్మత | EEG | మూర్ఛల చరిత్ర, తిరోగమనం |
| క్షీణించే నాడీ రుగ్మతలు | మూత్ర ఆర్గానిక్ ఆమ్లాల పరీక్ష | నైపుణ్యాలు క్రమంగా పోవడం |
| జీవక్రియ రుగ్మతలు | జీవక్రియ స్క్రీనింగ్, అమైనో ఆమ్ల క్రోమాటోగ్రఫీ | చక్రీయ వాంతులు, ప్రోటీన్ పడకపోవడం |
| సీసం విషప్రభావం | సీసం స్క్రీనింగ్ | పైకా |
| థైరాయిడ్ సమస్య | థైరాయిడ్ పరీక్ష | పెరుగుదల లోపం |
| భాషా రుగ్మత / సోషల్ (ప్రాగ్మాటిక్) కమ్యూనికేషన్ డిజార్డర్ | భాష మదింపు, పరిశీలన | పరిమిత-పునరావృత ప్రవర్తనలు లేకపోతే ASD కాదు |
భేదాత్మక మదింపు దశలు
- చరిత్ర: ఆరోగ్య, వికాస, కుటుంబ చరిత్ర - తిరోగమనం, మూర్ఛలు, కుటుంబంలో జన్యు స్థితులు.
- శారీరక, నాడీ పరీక్ష: సిండ్రోమ్ల శారీరక సంకేతాలు, నాడీ అసాధారణతలు.
- సంవేదన పరీక్ష: చూపు, వినికిడి లోపాలను ముందే తోసిపుచ్చడం.
- ప్రయోగశాల, జన్యు పరీక్షలు: చరిత్ర సూచించిన వాటిని మాత్రమే.
- ప్రత్యక్ష పరిశీలన + ప్రామాణిక సాధనాలు: ADI-R, ADOS, CARS, ISAA లాంటివి.
- జ్ఞానాత్మక, అనుకూల మదింపు: లోపాలు మొత్తం స్థాయికి సరిపోలుతున్నాయా లేదా.
- బృంద సంశ్లేషణ: ఇంటర్డిసిప్లినరీ బృందం కలిసి నిర్ధారణ, జోక్య సిఫారసులు.

పరీక్ష కోణం: భేదాత్మక మదింపు = ASD ను పోలిన స్థితుల నుంచి వేరు చేయడం. వినికిడి లోపం → ఆడియాలజీ; బుద్ధిమాంద్యత → జ్ఞానాత్మక + అనుకూల మదింపు; రెట్స్ → MECP2; ఫ్రాజైల్ X → FMR1 DNA ప్రోబ్; లాండౌ-క్లెఫ్నర్ → నిద్ర EEG. లోపాలు జ్ఞానాత్మక స్థాయికి సరిపోలకపోతేనే ASD.
మెమొరీ కోడ్: "వి-బు-రె-ఫ్రా-లా" - వినికిడి లోపం (ఆడియాలజీ), బుద్ధిమాంద్యత (జ్ఞానాత్మక), రెట్స్ (MECP2), ఫ్రాజైల్ X (FMR1), లాండౌ-క్లెఫ్నర్ (నిద్ర EEG) - ఆటిజాన్ని పోలిన ముఖ్య ఐదు.